ნატვრისთვალი

ნატვრისთვალი. პირველი თავი. სამი გადარჩენილი მეგობარი. მოხუც ცოლ-ქმარს ერთი ვაჟი ჰყავდა. მშობლები უყვარდა, მაგრამ უმეტეს დროს უქმად ატარებდა. დედ-მამა წუხდა: ჩვენ რომ ვეღარ მოვუვლით, თავს როგორ გაიტანსო. ბოლოს სთხოვეს, სადმე ემუშავა და თავისი ნაშრომი ეჩვენებინა. ვაჟმა მათი ხათრით გზა აიღო. ერთი წელი მდიდარ გლეხთან მწყემსად იმუშავა. პატრონი მისით კმაყოფილი დარჩა და გასამრჯელოს ჯილდოც დაუმატა.

ახლა შინ ჩემი ნაშრომით მივალ. მამასაც გაუხარდება და დედასაც. თურმე მუშაობა შემძლებია — სულ პირველი ნაბიჯის გადადგმა მიჭირდა. გზას აღარ გავწელავ, სახლში მელოდებიან.

სოფელთან ბიჭმა ბავშვების ხმაური გაიგონა. კატას სასტიკად ეპყრობოდნენ. ვაჟმა არ ჩაუარა: მთელი წლის გასამრჯელო მისცა, ოღონდ ცხოველი მისთვის დაეთმოთ. კატა წამოიყვანა და შინ უფულოდ დაბრუნდა. მშობლებს გაუხარდათ შვილის ნახვა, მაგრამ ფულის ამბავზე მოიწყინეს. ვაჟი ისევ სამუშაოდ წავიდა. მეორე წლის ბოლოს იგივე გზაზე ძაღლი გადაარჩინა და მთელი ნაშრომი კვლავ სხვას მისცა. დედ-მამამ საყვედური აღარ უთხრა, თუმცა მომავლის დარდი არ მოშორებიათ.

ვიცი, ფულს ელოდით. მეც მინდოდა მისი მოტანა. მაგრამ როგორ დამეტოვებინა ის ცხოველები გასაჭირში? კიდევ წავალ, კიდევ ვიმუშავებ. ეს კატა და ძაღლი კი ახლა ჩვენი მეგობრები არიან.

მესამე წელიც შრომაში გავიდა. შინ დაბრუნებისას ვაჟმა დაინახა, რომ ამჯერად გველს ემუქრებოდნენ. მის გადასარჩენადაც მთელი ფული გაიღო. გზაში დარდობდა, მშობლებს რა ვუთხრა, ისევ ცარიელი ხელით მივდივარო. უცებ გველმა ადამიანის ენით მიმართა. გველთა ხელმწიფის შვილი ყოფილიყო. მადლობის სათქმელად თავის სასახლეში მიიწვია და ურჩია: ოქროს ნუ გამოართმევ, მამის ენის ქვეშ დამალული ქვა ითხოვეო.

შენი გადარჩენისთვის საჩუქარს არ ველოდი. მაგრამ თუ იმ ქვას ასეთი ძალა აქვს, იქნებ ჩემი მშობლების დარდიც შემიმსუბუქოს. ოქრო-ვერცხლს არ დავხარბდები; შენს სიტყვას გავითვალისწინებ.

გველთა სამეფოში უფლისწულის დაბრუნება გაიხარეს. მის მხსნელს უამრავ ძვირფასეულობას სთავაზობდნენ, ვაჟი კი მხოლოდ ქვას ითხოვდა. ბოლოს მისცეს და გააფრთხილეს, საიდუმლო არავისთვის გაემხილა. შინ მიმავალმა ქვა ხელში აიღო. იმწამს მის წინ მშვენიერი სულიერი ქალი გაჩნდა და ჰკითხა, რა გსურსო. ვაჟმა ერთი მუჭა ოქრო ისურვა და ოქრო მაშინვე ხელში ეყარა. ასე მიიღო მან ნატვრისთვალი — სამი წლის შრომისა და სამი გადარჩენილი მეგობრის შემდეგ.

მეორე თავი. ჯადოსნური ბაღი და დაკარგული ქვა. ვაჟი მშობლებთან დაბრუნდა და მაგიდაზე ოქრო დაყარა. ოჯახმა შვებით ამოისუნთქა. მალე ქვეყანაში მეფის ბრძანება გავრცელდა: ისეთ ბაღს ეძებდა, სადაც წლის ყველა დროს ყვავილიც იქნებოდა და მწიფე ნაყოფიც, ფრინველები კი უჩვეულო გალობით გაახარებდნენ მსმენელს. ვაჟმა საქმის შესრულება იკისრა. ვადა სამი დღე იყო. წარმატების სანაცვლოდ მეფის ასულის ხელს ჰპირდებოდნენ, მარცხის შემთხვევაში კი მძიმე სასჯელით ემუქრებოდნენ.

მითხარი, როგორი ბაღი გჭირდება. ყვავილი და ნაყოფი ერთად? წყარო, ჩრდილი და ფრინველთა გალობა? შენს სურვილს ნათლად ვხედავ. დილის პირველ შუქს ბაღი უკვე გაშლილი დახვდება.

მესამე დღის განთიადზე ვაჟმა ნატვრისთვალს შეეხო და სურვილი უთხრა. ცარიელ ადგილზე საუცხოო ბაღი გაჩნდა. ხეები ნაყოფით იხრებოდა, ყვავილებს სურნელი მოჰქონდა. წყაროსთან უზარმაზარი ალვის ხე იდგა. ზღაპრული ძალა ჰქონდა: შეხებაზე ადამიანები სნეულებას იშორებდნენ. მეფე აღფრთოვანდა, მაგრამ სიხარულს სიხარბე შეერია. ბაღს ჯარი შემოარტყა, სხვები არ შეეშვათო. ვაჟისთვის პირობის შესრულებაც აღარ უნდოდა და მის მოშორებას ფიქრობდა.

საფრთხე მოგიახლოვდა. თუ აქედან წასვლა გსურს, გზა ზღვის შუაგულშიც გამოჩნდება. ბაღი და სახლი გადაგყვება, შენს ერთგულ ცხოველებსაც თან წაიყვან. მითხარი და ნატვრა აღსრულდება.

ვაჟმა ნატვრისთვალი მოიხმო. ბაღი, სასახლე, მეფის ასული, კატა, ძაღლი და თვითონაც ზღვის კუნძულზე აღმოჩნდნენ. მეფეს კი დაკარგული ბაღის ადგილას სიცარიელე დარჩა. კუნძულზე ხანი მშვიდად გაატარეს, მაგრამ მეფის ასულს ძველი სასახლე და წვეულებები მოენატრა. ვაჟს საიდუმლოს ეკითხებოდა. მან ბოლოს გაფრთხილება დაივიწყა და ნატვრისთვალის ამბავი გაუმხილა. იმ ღამეს ქალმა მძინარეს ქვა გამოართვა და თავისი სურვილი თქვა.

ნატვრისთვალი ახლა შენ გიჭირავს და შენს სურვილს ვისმენ. მამის სასახლეში დაბრუნება გინდა, ბაღთან და სახლთან ერთად. სურვილი ძალას ფლობს; ვინც ქვას უფრთხილდება, არჩევანსაც უნდა უფრთხილდებოდეს.

დილით ვაჟმა თვალები გაახილა და ვერც სასახლე დაინახა, ვერც ბაღი, ვერც მეფის ასული. ნატვრისთვალიც გამქრალიყო. მხოლოდ ზღვა, შიშველი კუნძული და ორი ერთგული მეგობარი დარჩა. ბიჭი ნაპირზე ჩამოჯდა და ატირდა. კატა და ძაღლი გვერდით მიუწვნენ. მალე დაღლილს ჩაეძინა. მაშინ ცხოველებმა ერთმანეთს გადახედეს. მათ ახსოვდათ, ვინ გადაარჩინა გაჭირვებისას. ახლა მეგობრის დახმარების დრო მოსულიყო.

მესამე თავი. კატისა და ძაღლის ერთგულება. კატამ ძაღლს ჩუმად გაანდო თავისი გეგმა. ნატვრისთვალი უნდა დაებრუნებინათ. ძაღლი კარგი მცურავი იყო, კატა კი ზღვის გადალახვას მარტო ვერ შეძლებდა. შეთანხმდნენ: კატა ზურგზე შეაჯდებოდა და ერთად გაცურავდნენ. ტალღები ხან მაღლა სწევდა მეგობრებს, ხან ღრმულში ჩაჰყავდა, მაგრამ ძაღლი ნაპირისკენ მტკიცედ მიიწევდა.

გახსოვს, როცა ყველას ჩვენი ტანჯვა უნდოდა, მან მთელი ნაშრომი ჩვენთვის დათმო. ახლა აქ მარტო ვერ დავტოვებთ. შენ ზღვას გადაგვალახვინე, სასახლეში გზას მე ვიპოვი. თათებს ფრთხილად დავადგამ.

ნაპირს მიაღწიეს. ძაღლი გარეთ დარჩა, კატა კი სასახლეში შეიპარა. მეფის ასული ნატვრისთვალს თვალს არ აშორებდა. ღამითაც ისე მალავდა, რომ მისი წაღება ძნელი იყო. კატა ფიქრობდა, როგორ მოქცეულიყო, როცა პატარა თაგვი შენიშნა და თათებში მოიმწყვდია. თაგუნამ სთხოვა, გამიშვი და მეც დაგეხმარებიო. კატამ ნატვრისთვალის ამბავი უამბო. წრუწუნა დაფიქრდა და მიხვდა, რომ საქმეს სწორედ მისი სიმცირე გამოადგებოდა.

შენ ისეთ ვიწრო ადგილებში გაძვრები, სადაც ჩემი თათიც ვერ გაეტევა. ერთი პატარა ქვა უნდა დავიბრუნოთ. მეგობარს წაართვეს და კუნძულზე მარტო დატოვეს. დამეხმარე და თავისუფლად გაგიშვებ.

მეფის ასულმა დაძინებისას ქვა ცხვირში დამალა. თაგუნა მიუახლოვდა და კუდით შეუღიტინა. ქალმა დააცემინა, ნატვრისთვალი გადმოვარდა და თაგვმაც კატას მიუტანა. კატამ პირობა შეასრულა, წრუწუნა გაუშვა და ძაღლთან გაიქცა. უკან გზა კვლავ ზღვით ჰქონდათ გასავლელი. მეგობრებმა ქვა ფრთხილად დაიცვეს და კუნძულს დიდი წვალებით მიაღწიეს. ვაჟმა თვალები გაახილა და თავის წინ დაკარგული განძი დაინახა.

აი, შენი ნატვრისთვალი. მარტო აღარ გეგონოს თავი. ძაღლმა ზღვა გადაგვალახვინა, პატარა თაგუნამ ქვა მოიტანა, მე კი გზას მივაგენი. ყველაზე პატარა თათიც გამოგადგება, როცა მეგობრობა გახსოვს.

ვაჟმა ქვა აიღო და მეფის სასახლეში გაჩნდა. იქ წვეულება ჰქონდათ. მეფე და მისი ასული შეშინდნენ და პატიება სთხოვეს. ვაჟმა შურისძიება არ ისურვა: თქვენი არაფერი მინდა, როგორც გინდათ, ისე იცხოვრეთო. ჯადოსნური ბაღი მშობლების სახლთან გადაიტანა და კატასთან, ძაღლთან და დედ-მამასთან ერთად დარჩა. ბაღს უვლიდნენ, ჩიტებს უსმენდნენ და სტუმრებს ღია კარით იღებდნენ. ალვის ხესთან მისვლას აღარავის უკრძალავდნენ. ასე დასრულდა ნატვრისთვალის ამბავი — ოქრო დაიკარგება და დაბრუნდება, ერთგული მეგობარი კი ძნელ გზაზეც გვერდით დაგიდგება.