ამირანი

ამირანი. თავი პირველი. სამი ძმის გზა. ძველად ერთი სახელგანთქმული მონადირე ცხოვრობდა — სულუკმახი. ორი ვაჟი ჰყავდა: ბადრი და უსუპი. ერთხელ მთაში ღამე შემოაღამდა და კლდიდან ქალის ხმა გაიგონა. იქ დალი, ნადირობის ქალღმერთი, მძიმე განსაცდელში აღმოჩენილიყო. სულუკმახმა კლდეზე ასვლა შეძლო. დალიმ თავისი ახალშობილი ჩააბარა და სთხოვა: ამირანი დაარქვი, შენს შვილებთან გაზარდე და სიკეთე ასწავლეო. მონადირემ ბავშვს უშველა და შინ წაიყვანა.

ხშირად მეუბნებიან, სხვებზე ძლიერი ხარო. მაგრამ ძალა რაში გამომადგება, თუ ჩემს ძმებს ვერ დავეხმარე? ბადრი, უსუპ, რაც უნდა შეგვხვდეს, ერთმანეთის გვერდით დავრჩეთ.

ამირანი სწრაფად იზრდებოდა. თქმულება გვიამბობს, რომ ნათლიამ მტკვრის სისწრაფე, მგლის გამძლეობა და გუთნეულის ღონე დაანათლა. ბადრი სილამაზით გამოირჩეოდა, უსუპი — სიმტკიცითა და დაკვირვებით. სულუკმახს სამივე უყვარდა. სიკვდილის წინ გააფრთხილა, დევებისგან საფრთხე მოგელით და ერთად იყავითო. ძმები ობლად დარჩნენ. გაჭირვებამ შეაწუხა და ბოლოს გზას გაუდგნენ.

სახლში დარდით ჯდომა პურს ვერ მოგვიტანს. წავიდეთ, ქვეყანა ვნახოთ. ვისაც დახმარება დასჭირდება, მივეშველოთ. იქნებ ჩვენც ვიპოვოთ ჩვენი ადგილი.

ძმებმა ბევრი მთა გადაიარეს. ბოლოს ბროლის კოშკს მიადგნენ. კარს დიდხანს ეძებდნენ, ვიდრე ამირანმა შესასვლელი არ გახსნა. შიგ გარდაცვლილი გმირი იწვა. მის წერილში ბაყბაყ დევის საფრთხეზე ეწერა. ამირანს მტრის დამარცხება და კოშკის გადარჩენა სურდა. უსუპმა გააფრთხილა: სხვის განსაცდელს მხოლოდ სიმდიდრის გამო ნუ მივუდგებითო. ცოტა ხანში დევი თვითონ გამოჩნდა.

გაჩერდი, ბაყბაყო. ამ კოშკს უბედურება ისედაც ეწვია. აქ ვეღარავის ავნებ. თუ გზას მშვიდად დატოვებ, კიდევ გაქვს არჩევანი.

დევმა დაცინვით უპასუხა და ბრძოლა დაიწყო. ამირანი ძლიერი აღმოჩნდა. დამარცხებულმა ბაყბაყმა ყამარ ქალის ამბავი გაანდო და გზის მაჩვენებელიც დაჰპირდა. მაგრამ მის ბოროტ ჯადოს ბოლომდე არ დაეხია უკან. მცირე არსებებიდან ახალი გველეშაპები წარმოიშვნენ. ამირანს ეგონა, ასეთ წვრილ საფრთხეს მნიშვნელობა არ ჰქონდა. უსუპმა კი შენიშნა: პატარა უყურადღებობაც დიდ განსაცდელად შეიძლება გადაიქცესო.

მეგონა, მთავარი დაბრკოლება უკვე დასრულდა. ვხედავ, უსუპ, შენი დაკვირვებაც ისევე გვჭირდება, როგორც ჩემი ღონე. ახლა ყურადღებით ვიყოთ.

გველეშაპებთან შეხვედრა მძიმე გამოდგა. ერთმა ამირანი სიბნელეში მოაქცია, მაგრამ გმირმა გამოსავალი იპოვა და ძმების დახმარებით თავი დაიხსნა. შემდეგ ყამარის საძებნელად წავიდნენ. გზის მაჩვენებელი მათ წრეზე ატარებდა. უსუპმა ხეს თავისი ისრით ნიშანი დაადო. მესამე დღეს იმავე ადგილს მიადგნენ. მონიშნული ხე ისევ იქ დახვდათ.

ეს იგივე ნიშანია. მაშ, ჩვენ გზას კი არ მივყვებოდით, ვტრიალებდით! აღარ გავყვებით იმას, ვინც სიმართლეს გვიმალავს. ახლა საკუთარი თვალით შევამოწმებთ გზას.

ცრუ მეგზური ჩამოიშორეს და გზა განაგრძეს. კიდევ შეხვდათ დევების კოშკი, კიდევ გადალახეს საფრთხე, მაგრამ ერთმანეთი არ დაუკარგავთ. ბოლოს ფართო მდინარეს მიადგნენ. გაღმა ყამარის სამყოფელი ჩანდა. ამირანმა უსუპს მისი თეთრი რაში სთხოვა. უსუპს ხანგრძლივი მგზავრობა დაღლიდა, მაგრამ ძმას მაინც დაეხმარა. ამირანი მდინარეს გადაევლო და კოშკისკენ გაემართა.

ახლა ყამარს თვითონ უნდა მოვუსმინო. ბევრი რამ მითხრეს მის შესახებ, მაგრამ ადამიანის სურვილს სხვისი მონათხრობი ვერ შეცვლის. თუ დახმარება სჭირდება, მზად ვარ.

კოშკში ყამარი შეხვდა. ამირანმა ჯერ არ იცოდა, რამდენჯერ გადაარჩენდა მას ამ ქალის გონიერება. წინ ელოდათ მდევარი ლაშქარი, ჯადოსნური დაბრკოლებები და ისეთი გამოცდა, რომელსაც მარტო ძალა ვერ მოერეოდა. აქ მთავრდება ამირანის გზის პირველი თავი.

ამირანი. თავი მეორე. ყამარის გონიერება. ყამარი სპილოთა ხელმწიფის ასული იყო. კოშკში ცხოვრობდა, სადაც ჩვეულებრივ ნივთებსაც ჯადოს ძალა ჰქონდათ. ამირანის მოსვლა მისთვის ახალი გზის დასაწყისი გახდა. როცა ერთად წასვლა გადაწყვიტეს, ქალმა გააფრთხილა: ჭურჭელს ფრთხილად შეეხე, გატეხილმა თეფშმაც კი შეიძლება მამაჩემს ჩვენი ამბავი მიუტანოსო.

აქ ძალით ვერაფერს მოაგვარებ. ჯერ წესს უნდა ჩასწვდე. ერთმა დაუფიქრებელმა მოძრაობამ შეიძლება მთელი კოშკი აალაპარაკოს. ყურადღება ახლა ყველაზე მეტად გვჭირდება.

მაგრამ ამირანს ერთი თეფში რამდენჯერმე დაუვარდა. გაბრაზებულმა უხეშად მოექცა და გატეხა. ნატეხებმა ერთმანეთს ამბავი გადასცეს, ამბავმა კი ხელმწიფემდე მიაღწია. ყამარმა წინასწარ აიღო სამი პატარა ნივთი: სავარცხელი, მარილის ნატეხი და სარკე. ამირანთან ერთად მდინარეს გადმოვიდა. მალე ქარიშხლის ხმა შემოესმათ — მდევარი ლაშქარი უახლოვდებოდათ.

მამაჩემია. პანიკაში ნუ ჩავვარდებით. ეს სავარცხელი უბრალო ნივთი არ არის. უკან გადააგდეთ და გზა გააგრძელეთ. ტყე დროს მოგვცემს.

სავარცხლის კბილებიდან უდაბური ტყე აღმოცენდა. ლაშქარი შეჩერდა, მაგრამ ხელმწიფემ ტყეც გადალახა. ყამარმა მარილის ნატეხი გადააგდო და მათ უკან ციცაბო კლდე აღიმართა. მდევარმა ამასაც სძლია. ბოლოს ქალმა სარკე გაუშვა. იქ, სადაც იგი დაეცა, დიდი ზღვა გადაიშალა. ტალღებმა ჯარი შეაფერხა. მგზავრებმა კოშკს მიაღწიეს და ბადრისა და უსუპს შეუერთდნენ.

დრო მოვიგეთ, მაგრამ საფრთხე არ დასრულებულა. ვინც გადმოვიდა, მალე აქ იქნება. მარტო ნუ გავალთ დაუფიქრებლად. ერთმანეთის ნიშანს დავაკვირდეთ და დაჭრილი არავინ მივატოვოთ.

ჯერ უსუპი შეეგება მტერს, შემდეგ — ბადრი. კოშკიდან მათი ხმლების ელვარებას აკვირდებოდნენ. როცა ნათება შეწყდა, ყამარმა ამირანი გააფრთხილა. გმირი ბრძოლაში ჩაება, მაგრამ ლაშქარი თითქოს უსასრულო იყო. თურმე ხელმწიფე ჯადოსნურ ჩარხს ატრიალებდა და ყოველი ბრუნვა ახალ მეომრებს აჩენდა. ამირანმა ჩარხამდე მიაღწია და მისი ჯადო გააჩერა.

ამირან, მხოლოდ ძლიერ დარტყმას ნუ ენდობი! დააკვირდი, საიდან იღებს ძალას. თუ მიზეზი დარჩა, შედეგთან ბრძოლა არ დასრულდება. ჯერ ჯადო უნდა შეწყვიტო.

ჩარხი გაჩერდა და ლაშქარი ვეღარ მრავლდებოდა. ბოლოს ამირანი თვით ხელმწიფეს შეხვდა. ყამარის რჩევამ აქაც უშველა: გმირმა ისეთი გზა იპოვა, რომელსაც მარტო ღონით ვერ მიაგნებდა. ბრძოლა დასრულდა. მაგრამ გამარჯვებას მძიმე ფასი ჰქონდა. ბადრი და უსუპი უძრავად იწვნენ. მათი ხილვითა და დაღლილობით ამირანიც დაეცა. ყამარი სამივესთან ჩაიმუხლა.

ახლა ტირილში დრო არ უნდა დავკარგო. მათი დახმარება უნდა ვცადო. ამდენი გზა ერთად გამოვიარეთ... აქ ვერ დასრულდება ყველაფერი. უნდა არსებობდეს გამოსავალი.

ამ დროს ყამარმა პატარა თაგვები შენიშნა. ერთმა ჯადოსნური სამყურა მოიტანა და მეორე, უძრავად მწოლიარე თაგვს შეახო. ზღაპრის ბალახმა მას სიცოცხლე დაუბრუნა. ყამარმა ეს დაინახა, იგივე სამყურა აიღო და ძმებს ფრთხილად შეახო. ჯერ ერთმა გაახილა თვალები, შემდეგ მეორემ, ბოლოს — ამირანმა. ქალის ყურადღებამ და იმედმა სამივე გადაარჩინა.

დაბრუნდით... სამივე დაბრუნდით. გახსოვდეთ ეს დღე: უდიდეს ძალასაც კი დახმარება სჭირდება. ხანდახან პასუხი იმ პატარა არსებაში ჩანს, რომელსაც სხვები ყურადღებას არ აქცევენ.

ძმები კოშკში დაბრუნდნენ. ყამარის გამჭრიახობა მათთვის ძალასა და იარაღზე არანაკლებ მნიშვნელოვანი აღმოჩნდა. ამირანს ჯერ კიდევ ბევრი გმირობა ელოდა. მაგრამ წინ ყველაზე რთული გამოცდა რჩებოდა — საკუთარი უძლეველობის რწმენასთან შეხვედრა. აქ სრულდება მეორე თავი.

ამირანი. თავი მესამე. ძალის საზღვარი. ამირანმა ბევრი დევი დაამარცხა და მრავალი ადამიანი იხსნა განსაცდელისგან. მისი სახელი მთიდან მთას გადაეცემოდა. სადაც გამოჩნდებოდა, ხალხი მის ღონეზე ლაპარაკობდა. მაგრამ დიდების ხმაურში გმირს თანდათან ავიწყდებოდა, რამდენჯერ გადაარჩინეს ძმებმა, ყამარმა და სხვათა გონიერებამ.

მთელი ქვეყანა შემოვიარე. ბრძოლას რომ შევდგომივარ, უკან არ დამიხევია. ნუთუ აღარ არსებობს ისეთი ძალა, რომელსაც ჩემი გამოცდა შეუძლია?

ერთხელ გზაზე ურემი შემოხვდა. ქალი თავის გარდაცვლილ ძმას, სახელგანთქმულ ამბრს, მიასვენებდა. ამბრს ფეხი ურმიდან გადმოსცდენოდა და მიწას ეხებოდა. ქალმა ამირანს სთხოვა, ფეხი ურმაზე დაებრუნებინა. გმირი დაეჭიდა, მაგრამ ძვრაც ვერ უყო. ქალმა კი მშვიდად ასწია და თავის ადგილას დადო. ამირანი გაოცებული დარჩა.

მე, ვისაც კლდეებთან ბრძოლა შემიძლია, ამ უბრალო დახმარებას ვერ გავუმკლავდი... თურმე ჩემი საზღვარი არ მცოდნია. ყველას თავისი ძალა ჰქონია, და სხვისი ზომა ჩემით არ უნდა გამეზომა.

ეს შეხვედრა გაფრთხილებას ჰგავდა, მაგრამ დროთა განმავლობაში დიდებამ ამირანი კვლავ გაიტაცა. ერთხელ იალბუზის გზაზე თავისი ნათლია შეხვდა. თქმულებაში ნათლია უფალია, მოხუცი მგზავრის სახით მოვლენილი. ხელში უბრალო ხის ჯოხი ეჭირა. ამირანმა თავისი უძლეველობა ახსენა და შეჯიბრება შესთავაზა.

ნათლიავ, ასეთი ღონე დამანათლე და აღარ ვიცი, სად გამოვცადო. მოდი, ძალა შევადაროთ. მინდა გავიგო, მართლა სად მთავრდება ჩემი შესაძლებლობა.

მოხუცმა ჯოხი მიწაში ჩაარჭო და უთხრა: ჯერ ეს ამოიღეო. ამირანმა იოლად ამოსწია. მეორედაც მოახერხა. მესამედ კი ჯოხმა მიწის სიღრმეში ფესვები გაიდგა. გმირი დაეჭიდა, მთელი ღონე მოიკრიბა, მაგრამ ჯოხი აღარ დაიძრა. რაც უბრალო სათამაშო ეგონა, მისი ძალის ზღვარი აღმოჩნდა.

არ იძვრის... რაც უფრო ვეწევი, მით უფრო მტკიცედ დგას. ეს ხომ მხოლოდ ხის ჯოხი აღარ არის. ჩემს ძალას რაღაც ისეთი ეწინააღმდეგება, რასაც მუშტით ვერ მოვერევი.

თქმულების მიხედვით, ამირანი ამ ჯოხზე ჯაჭვით მიაჯაჭვეს. მის გვერდით ერთგული ყურშა დარჩა. გმირისათვის ყოველდღიური პური და წყალი იყო განკუთვნილი, მაგრამ თავისუფალი გზა აღარ ჰქონდა. ყურშა ჯაჭვს ლოკავდა და მის დასუსტებას ცდილობდა. ამირანი გათავისუფლებას ელოდა. როცა ჯაჭვი თითქმის წყდებოდა, მჭედლების გრდემლზე დარტყმის ხმა გაისმოდა და რგოლები ისევ მტკიცდებოდა.

ყურშა, შენ მაინც ჩემთან დარჩი. მთებს ისევ ვუყურებ და ჩვენს გზებს ვიხსენებ. რამდენჯერ მეგონა, ყველაფერი მარტო შევძელი... ახლა ყველაზე კარგად ვხედავ, რამდენი ხელი მედგა გვერდით.

ხალხური თქმულება ამირანს მთის სიღრმეში ტოვებს — ძლიერს, შეუპოვარს და საკუთარ ზღვართან შეჩერებულს. ეს ამბავი მხოლოდ გმირის ღონეს არ გვიყვება. იგი მეგობრობის ძალასაც გვახსენებს, ყამარის გონიერებასაც და იმასაც, რომ დიდება ადამიანს შეცდომისგან ვერ იცავს. ამირანის სახელი კი მთებში დარჩა, როგორც შეკითხვა: რისთვის გვჭირდება ძალა, თუ მას გონიერება და სხვისი პატივისცემა არ ახლავს? დასრულდა ამირანის თქმულება.