ბოჟმის ყვავილი

ბოჟმის ყვავილი. პირველი თავი. შვიდი ნათლია და მეფის გამოცდები. შვიდი ძმა მდიდრულ სახლში ცხოვრობდა. ოქრო და ძვირფასი ნივთები ბევრი ჰქონდათ, მაგრამ გულითადი მეგობარი — არც ერთი. ერთხელ გადაწყვიტეს, ქვეყანა ენახათ და ადამიანებს გაცნობოდნენ. შორეულ მინდორში მეცხვარე შეხვდათ. მან სტუმრები გულით მიიღო, შინ მიიწვია და თავისი პატარა შვილის ნათლიებად აირჩია. ძმები სიხარულით დაბრუნდნენ: ახალი საჩუქრების ნაცვლად ნათესაური სითბო შეეძინათ. წლები გავიდა და როცა მეგობრის სანახავად კვლავ წავიდნენ, მისი ოჯახი ვეღარ იპოვეს.

ჩემს ნათლიებს რომ არ მოვეძებნე, ალბათ კიდევ დიდხანს ვივლიდი სახლიდან სახლამდე. ახლა ვიცი, სად შემიძლია დაბრუნება. ადამიანს მარტო საჭმელი კი არა, ისიც სჭირდება, რომ სადღაც ელოდნენ.

ძმებმა გაიგეს, რომ მეცხვარე გარდაცვლილიყო, მისი შვილი კი სხვების დახმარებით ცხოვრობდა. იპოვეს თავიანთი ნათლული, რომელიც უკვე ჭაბუკად გაზრდილიყო, და შინ წაიყვანეს. მოუარეს, მოასვენეს და თავისუფალი არჩევანი მისცეს. ვაჟს ოთახში დაძინებას ღია ცის ქვეშ ძილი ერჩია. ერთ საღამოს ბანზე შეხვდა მეფის ასულს, რომელიც გზაგასაყარზე იდგა: მისი ძველი რჩეული დანიშნულ შეხვედრაზე არ მოსულიყო. ახალგაზრდებმა დიდხანს ისაუბრეს. ერთმანეთის გულწრფელობა მოეწონათ და დროთა განმავლობაში ერთად ყოფნა გადაწყვიტეს.

ღარიბი ვარ და დამალვას არ ვაპირებ. მაგრამ გულწრფელი შრომა შემიძლია, მეგობრობის შენარჩუნებაც მინდა. თუ ერთად წამოვალთ, ყველაფერს ერთმანეთს ვეტყვით და გადაწყვეტილებებსაც ერთად მივიღებთ.

ახალ ქალაქში სახლი იქირავეს. იქაურ მეფეს ქალის სილამაზე მოეწონა და გადაწყვიტა, ქმარს დაშორებოდა. მისი მრჩევლები ეძებდნენ საბაბს, რომ სტუმარი დაემცირებინათ. ჯერ სადილად მიიწვიეს: ეს მთაში გაზრდილი კაცი სასახლის წესებს ვერ მიხვდებაო. ვაჟი შეშფოთდა, მაგრამ ცოლმა მშვიდად აუხსნა, როგორ მოქცეულიყო. ექვსი ვაშლიც გაატანა. სუფრის ბოლოს ვაშლები მეფეს შესთავაზა, შემდეგ დაჭრა და ყველას გაუნაწილა. არც აჩქარებულა და არც უხერხულად მოქცეულა. დამცირების გეგმა ჩაიშალა.

სასახლის წესები არ ვიცი, მაგრამ პატივისცემა მეც მესმის. მშვიდად შევალ, ყველას მოვუსმენ და შენს რჩევას გავითვალისწინებ. შენი თანადგომა ამ უცხო ქალაქში ძალას მმატებს.

მეფემ მეორე გამოცდა მოიფიქრა: ვაჟი ცხენით გასეირნებაზე წაიყვანა, იქნებ ნაბიჯი ვერ აგვიწყოსო. ქალმა ქმარს ჯადოსნური ძუა და პატარა ბურთი გაატანა. ძუის გახსნაზე მშვენიერი რაში გამოჩნდა. ვაჟი მეფეს გვერდით მიჰყვა — არც წინ უსწრებდა და არც ჩამორჩებოდა. დანიშნულ მინდორზე რომ მივიდნენ, ბურთი მაღლა ახტა, რაში კი მის გარშემო ისეთი მოხდენილობით მოძრაობდა, მთელი ამალა გაოცებული უყურებდა. მეორე გეგმაც ჩაიშალა. გაბრაზებულმა მეფემ ახლა მართლაც სახიფათო დავალება გასცა: ბოჟმის ყვავილი მომიტანეო.

ვადას გამოვითხოვ და გზას მოვძებნი. ბოჟმის ყვავილი შორს რომ იყოს, უკან დასახევი გზა მაინც უნდა დავიმახსოვრო. ყველაზე მეტად შენთან დაბრუნება მინდა. ჩვენს ბეჭედს თან წავიღებ.

ვაჟმა ვადა გამოითხოვა და გზას გაუდგა. ყველგან ყვავილის ამბავს კითხულობდა. ბევრი გამვლელი უნახავთ მის საძებრად, დაბრუნებული კი არავინ ახსოვდათ. დღეებს დღეები მიემატა. ბოლოს სამი ყანა დაინახა და სამივე სხვადასხვა კაცს მოემკა. პირველი მოხუცი ქვედა ყანაში მუშაობდა, მეორე — შუაში, მესამე კი მაღლა ცხოვრობდა. ამ უცნაურ ძმებს ბოჟმის ყვავილისკენ გზის ჩვენება უნდა შესძლებოდათ.

მეორე თავი. სამი ძმა და სამფეროვანი კლდე. პირველ ყანაში თეთრწვერა მოხუცი მუშაობდა. მგზავრს თბილად მიესალმა, მოასვენა და ამბავი გამოჰკითხა. ბოჟმის ყვავილზე არაფერი ვიციო, უთხრა, მაგრამ ჩემი უფროსი ძმა იქ, შუა ყანაშია, იქნებ მან იცოდესო. ვაჟს გაუკვირდა: შუა ყანაში მდგომი კაცი უფრო ახალგაზრდას ჰგავდა. მადლობა გადაუხადა მოხუცს და გზა განაგრძო. დღეები სწრაფად გადიოდა, დანიშნული ვადა კი იწურებოდა.

ამდენი გზა გამოვიარე და ყვავილი ჯერაც არ მინახავს. დრო არ უნდა დავკარგო, მაგრამ ვინც მხვდება, მის სიტყვასაც ყურადღებით უნდა მოვუსმინო. უცნაურია: უმცროსი ძმა მოხუცია, უფროსი კი ახალგაზრდას ჰგავს. იქნებ ამ მხარეს დრო სხვანაირად გადის.

შუათანა ძმამაც უმასპინძლა. ყვავილის ადგილი არ იცოდა და მგზავრი კიდევ უფრო მაღლა გაგზავნა. ცხრა თვე და რამდენიმე დღეც უკვე გასული იყო. ვაჟი მესამე სახლს მიადგა. კართან დიასახლისი დახვდა. მშვიდად მიიღო და ქმარს შეატყობინა, შორი გზიდან სტუმარი მოვიდაო. ყველაზე უფროსი ძმა მართლაც ახალგაზრდას ჰგავდა. ვაჟს აუხსნა, რომ მათი ცხოვრების გზები სხვადასხვა ყოფილიყო და გარეგნობით ასაკსაც ვერ განსაზღვრავდი, როგორც ადამიანის ხასიათს ვერ შეაფასებ მარტო სამოსით.

თქვენი ამბავი საინტერესოა, მაგრამ ჩემს სახლში ადამიანი მელოდება, რომელსაც საფრთხე ემუქრება. ბოჟმის ყვავილი უნდა ვიპოვო. თუ რამე იცით, გთხოვთ, ახლა მითხარით. დარჩენილი საათები ჩემთვის ძალიან ძვირფასია.

მასპინძელმა ფანჯრიდან შორეული კლდე აჩვენა. კლდის წვერი თეთრად ჩანდა, შუა ნაწილი წითლად ელავდა, ძირი კი მუქ ჩრდილში იკარგებოდა. იქ ქაჯის ქალი ცხოვრობდა. საღამოობით ოქროს თმას გადმოუშვებდა ხოლმე და თმას ბოჟმის ყვავილები ამშვენებდა. მის სამყოფელს ბევრი ეძებდა, მაგრამ გზა რთული და სახიფათო იყო. ვაჟმა მადლობა გადაუხადა და კლდისკენ გაეშურა. მზის ჩასვლამდე მის ძირს მიაღწია.

აქამდე იმისთვის არ მოვსულვარ, რომ ვინმეს რამე ძალით წავართვა. ყვავილის პატრონს დახმარებას ვთხოვ. იქნებ მანაც იცოდეს, როგორია, როცა ძლევამოსილი ადამიანი შენს მშვიდ ცხოვრებას ხელყოფს.

მაღლა სარკმელი გაიღო. ქაჯის ქალმა ოქროს თმა გადმოუშვა. ნაწნავებში ათასფერი ყვავილები ციმციმებდა. ვაჟმა ხმა მიაწვდინა და დახმარება ითხოვა. ქალმა შეამჩნია, თმის ჯადოსნური წნული კიბესავით დაუშვა და თავის ოთახში აიყვანა. პირდაპირ ჰკითხა, რის მოსატანად მოხვედიო. ვაჟმა თავისი ცოლისა და მეფის მზაკვრული დავალებების ამბავი უამბო. ქაჯის ქალმა დიდი ხნით აღარ შეაყოვნა — ყველაფერი გაიგო და იცოდა, რომ დრო თითქმის გასული იყო.

მხოლოდ ყვავილის წამოღება მინდოდა, მაგრამ თუ თავადაც დამეხმარებით, ეს იმედზე მეტია. ცხრა საათიღა დამრჩა. ჩემი ცოლი კარს ელოდება, მე კი მინდა, სანამ ვადა გავა, შინ მივიდე.

ქაჯის ქალმა ნიავქარის ცხენები მოიხმო. ყვავილები მოიმარჯვა, მგზავრი გვერდით შეისვა და ორივე გზას გაუდგა. ცხენებს მიწაზე ფეხი თითქმის არ ედებოდათ. მთები უკან რჩებოდა, ღამე წინ იშლებოდა, სახლამდე დარჩენილი საათები კი სწრაფად იკლებდა. ახლა ყვავილი ნაპოვნი იყო. მთავარი ბრძოლა ადამიანების თავისუფლების დასაცავად უნდა დასრულებულიყო.

მესამე თავი. ბეჭედი და ჯადოსნური ხიდი. ღამე იყო, როცა ნიავქარის ცხენები სახლთან დაეშვნენ. ვაჟმა კარზე დააკაკუნა. მის ცოლს შეეშინდა — ეგონა, მეფის ხალხი მოვიდა და ვადის გასვლას აღარ დაელოდაო. კარს არ აღებდა. ქალს წინასწარ მეზობლებისთვის დახმარება ეთხოვა და ახლა მათ მოხმობას აპირებდა. ქაჯის ქალმა მგზავრს ჰკითხა, რამე ნიშანი ხომ არ გაქვს, რომ უსაფრთხოდ გიცნოსო. ვაჟს ქორწინების ბეჭედი გაახსენდა და კარის ღრიჭოდან შეუგორა.

შიშის დროს ნაცნობი ხმა ზოგჯერ საკმარისი არ არის. მიეცი ნიშანი, რომელსაც ენდობა. კარს ძალით ნუ მიაწვები. შენი დაბრუნება მისთვის უსაფრთხო დაბრუნებასაც უნდა ნიშნავდეს.

ქალმა ბეჭედი იცნო და კარი გააღო. მეუღლეები ერთმანეთს მოეხვივნენ. ვადა ჯერ არ გასულიყო. ქაჯის ქალი შინ შეიპატიჟეს და მის დახმარებას მადლობა გადაუხადეს. დილით ბოჟმის ყვავილი მეფეს გაუგზავნეს. შეუძლებელი დავალება შესრულებული იყო. მაგრამ ქაჯის ქალი მიხვდა, მხოლოდ ყვავილის მირთმევა ხარბ მეფეს ვერ შეაჩერებდა. გადაწყვიტა, მისი მზაკვრული განზრახვა ყველასთვის დაენახვებინა.

დიდო მეფეო, ყვავილი მიიღეთ. ახლა ზღვის ნაპირზე მობრძანდით. ისეთ ხიდს გაჩვენებთ, როგორიც თქვენს ქვეყანაში არ დგას. თან ის მრჩევლებიც წამოიყვანეთ, რომლებმაც ეს შორეული დავალება მოიფიქრეს. იქნებ ხიდზე გადასვლისას სიტყვასა და საქმეს შორის განსხვავებაც დაინახოთ.

ქაჯის ქალმა ოქროს ნაწნავები გრძელ, მტკიცე ძელებად აქცია. ზღვის ორ ნაპირს შორის მშვენიერი ხიდი გაიშალა. მეფე და მისი მრჩევლები აღტაცებით გამოვიდნენ სანახავად. შუაგულამდე რომ მივიდნენ, წინ გზა ოქროს კარად გადაიქცა. უკან დაბრუნებაც მხოლოდ მაშინ შეეძლოთ, როცა სიმართლეს იტყოდნენ. ხიდი არ ჩამოშლილა — ყველას უსაფრთხოდ იჭერდა, მაგრამ გაქცევის გზას არ აძლევდა. სანაპიროზე ხალხი შეკრებილიყო და ახლა მეფეს პასუხი ხმამაღლა უნდა გაეცა.

ამ ვაჟს ყვავილის გამო კი არა, მისგან თავის დასაღწევად გზავნიდით. მისი ცოლის არჩევანს არ სცემდით პატივს. აღიარეთ ეს და ხალხს დაუბრუნეთ საკუთარი ცხოვრების უფლება. ძალაუფლება სხვისი ოჯახის წართმევის ნებართვა არ არის.

მეფემ და მრჩევლებმა თავიანთი გეგმა აღიარეს. ხალხმა მათი ძალაუფლების შეზღუდვა მოითხოვა და ოჯახს მშვიდად ცხოვრების უფლება დაუბრუნდა. ქაჯის ქალმა ხიდი ნაპირთან დააბრუნა, მერე ძელები კვლავ ოქროს თმად აქცია. ბოჟმის ყვავილი მეუღლეებს დაუტოვა — არა სხვის დასამორჩილებლად, არამედ ამ გრძელი გზის მოსაგონრად. მეფის ცოლიც თავისუფალი დარჩა და სხვისი დანაშაულისთვის არ დასჯილა. ვაჟმა თავის შვიდ ნათლიას ამბავი შეუთვალა. მადლიერი ოჯახი მეგობრებს ხშირად მასპინძლობდა, ქაჯის ქალი კი თავის კლდეს დაუბრუნდა. იმ დღიდან ბოჟმის ყვავილი მათთვის თავისუფლებას, თანადგომასა და შინ დაბრუნებას ნიშნავდა.