დედაბრის შვილი

დედაბრის შვილი. პირველი თავი. ორი მეგობარი და დევების სასახლე. ერთ სამეფოში დედოფალს და მის ხანდაზმულ მსახურ ქალს შვილები არ ჰყავდათ. ერთხელ მსახურმა წყაროსთან ორი საოცარი ვაშლი იპოვა. ერთი თვითონ შეჭამა, მეორე დედოფალს გაუნაწილა. ზღაპარი გვიამბობს, რომ ამ საჩუქარს ორივე ოჯახში სიხარული მოჰყვა: მალე თითო ვაჟი შეეძინათ. ბიჭები ერთად იზრდებოდნენ. უფლისწული ცელქი და მოუთმენელი იყო; დედაბრის შვილი — ღონიერი, დაკვირვებული და ერთგული. მათ მეგობრობას სამოსის ფერი და ოჯახის წოდება ვერ ცვლიდა.

შენ სასახლეში დაიბადე, მე — დედაჩემის პატარა ოთახში. მაგრამ როცა გზაზე გავალთ, ერთმანეთის გვერდით ვივლით. თუ დაგჭირდება, ხელს გამოგიწვდი. შენც იგივე მახსოვდეს — მეგობრობა მხოლოდ დახმარების მიღება არ არის.

ერთხელ უფლისწულმა დაუფიქრებელი თამაშით მოხუც ქალს წყლის კოკა გაუტეხა. ქალმა უსაყვედურა და ცხრა ძმა დევის მზეთუნახავი დის ამბავი ახსენა. ეს სახელი ბიჭს გულში ჩარჩა. როცა გაიზარდა, გადაწყვიტა, უცნობ ქალს შეხვედროდა. მეფე წასვლის წინააღმდეგი იყო, მაგრამ დედაბრის შვილმა მეგობრის მარტო გაშვება არ ისურვა. სამგზავროდ საგზალი და გამძლე მშვილდი ითხოვა. პირველი მშვილდი მის ძალას ვერ გაუძლო, ვერც მეორე. მესამე კი ხელში მყარად დაიჭირა. აღარაფერი აკლდათ, გარდა გზისა, რომელიც ჯერ არ იცოდნენ.

ისარს გავუშვებ და მის მიმართულებას გავყვეთ. ოღონდ გახსოვდეს, ქალის სანახავად მივდივართ და არა მის წასაყვანად ძალით. მისი სურვილის გარეშე ჩვენს მოგზაურობას აზრი არ ექნება. გზაზე კი ერთმანეთს მოვუსმინოთ — მარტო სიმამაცე ყოველთვის ვერ გვიშველის.

ისარი ცას გაჰყვა, მთებს გადაევლო და დევების ბაღში დაერჭო. მეგობრები მის კვალს მიჰყვნენ. ბაღში მწიფე ვაშლები ეკიდა, ჩრდილი გრილი იყო, სასახლე კი უზარმაზარი. დევების დედა მაღლა იჯდა და ძაფს ართავდა. მის ტარზე წისქვილის ქვასავით მძიმე კვირისტავი ტრიალებდა. სტუმრები რომ დაინახა, მათი გამოცდა მოინდომა. მძიმე ქვა დაბლა ჩამოუშვა და უთხრა, ამომაწოდეთო. დედაბრის შვილმა ქვა მშვიდად აიღო და ისე დაუბრუნა, არც კედელი დაუზიანებია და არც ვინმე დაუშავებია. მოხუცი მიხვდა, უჩვეულო სტუმრები მოსვლოდა.

სტუმრად მოვედით. შენი შვილების ზომა გვიკვირს, მაგრამ შიში საუბარს ვერ შეგვაცვლევინებს. თუ გამოცდა გინდა, მზად ვარ. ოღონდ ძალა იმისთვის არ მოგვცემია, რომ ერთმანეთს უმიზეზოდ ვავნოთ.

საღამოს ცხრა ძმა დევი დაბრუნდა. მხრებზე უზარმაზარი ხეები ედოთ. სტუმრებს ზემოდან გადმოხედეს. დედაბრის შვილმა ბაღში დარჭობილ ისარზე მიუთითა — ჯერ ეს ამოაძრეთო. დევები ერთიმეორეს ენაცვლებოდნენ, მაგრამ ისარი არ ინძრეოდა. ბიჭმა ერთი ხელით ამოიღო. მერე ისეთი მძიმე ქვაბი ასწია, რომელსაც ოთხი დევი ძლივს ერეოდა. სუფრა გაშალეს და სიმშვიდეში ისაუბრეს. დევებმა სტუმრების პატივისცემა ისწავლეს, მეგობრებმა კი მათი დის გაცნობა შეძლეს. ქალსა და უფლისწულს ერთმანეთი მოეწონათ. გადაწყვიტეს, დრო ერთად გაეტარებინათ და ერთმანეთი უკეთ გაეცნოთ.

აქ უცნაური ამბები ბევრია. თუ რამეს არ იცნობ, ჯერ იკითხე. ნდობა იმას არ ნიშნავს, რომ სხვისი ყველა საიდუმლო შენს გასახსნელად არის დატოვებული. მე ძმებთან ერთად ტყეში წავალ, შენ კი მასპინძლის სიტყვას პატივი ეცი.

მზეთუნახავმა უფლისწულს სასახლე დაათვალიერებინა, თუმცა ერთი რკინის კარი ჩაკეტილი დატოვა. იქ დევ-კაჟიანი ჰყავდათ გამოკეტილი — საშიში მტერი, რომელსაც მათი დის თავისუფლების წართმევა სურდა. მისი ქვის სხეული ჩვეულებრივ იარაღს არ ემორჩილებოდა. უფლისწულმა გაფრთხილება დაივიწყა. პატარა გასაღებს ხელი მოჰკიდა და კარი გააღო. დევ-კაჟიანი გამოვარდა, მასპინძლების დაბრუნებამდე მზეთუნახავი მოიტაცა და შორეულ მთებს მიეფარა. უფლისწული თავის შეცდომას მიხვდა, მაგრამ მარტო სინანული ქალს უკან ვერ დააბრუნებდა.

შეცდომა მოხდა და ახლა მის გამოსწორებაზე უნდა ვიფიქროთ. მე საძებრად წავალ. შენ აქ დარჩი და დევებს ყველაფერი გულწრფელად აუხსენი. მზეთუნახავს მარტო არ დავტოვებთ. და ამჯერად გზას მხოლოდ ძალით კი არა, გონებითაც გავიკვლევთ.

დედაბრის შვილმა მშვილდი გადაიკიდა და გზას გაუდგა. სად ცხოვრობდა დევ-კაჟიანი, არავინ იცოდა. წინ მდინარეები, მთები და უცნობი ქვეყნები ელოდა. მაგრამ გზაზე ისეთი მეგობრები უნდა ეპოვა, რომელთა შესაძლებლობაც მის ძალას სრულიად სხვაგვარად შეავსებდა. ცხრა ძმა დევის ბაღი უკან დარჩა. ახალი ძიება დაიწყო.

მეორე თავი. ხუთი საოცარი თანამგზავრი. დედაბრის შვილი წყალუხვ მდინარეს მიადგა. ნაპირზე კაცი იჯდა და დაღონებული დაჰყურებდა წყალს. ბიჭმა ჰკითხა, რა გაწუხებსო. მწყურია, უპასუხა უცნობმა, მაგრამ ამ მდინარეს ერთ ყლუპად დავლევ და მერე რაღა მეშველებაო. ეს წყალიყლაპია იყო. დედაბრის შვილს გაეცინა: მე ამ მდინარის გადალახვაც მიჭირს, შენ კი დასალევად არ გყოფნისო. უცნობმა უთხრა, ნამდვილი საკვირველება ის ბიჭია, ცხრა დევის წინაშე უშიშრად რომ დადგაო. მოგზაურმა თავი გააცნო. წყალიყლაპიას გაუხარდა და მასთან წასვლა მოინდომა.

თან წამომყევი, თუ შენი სურვილია. არც მსახური მჭირდება და არც ის, ვინც უსიტყვოდ დამემორჩილება. მეგობრად მიგიღებ. შენ წყალს იცნობ, მე გზას გავიკვლევ. ერთმანეთის ცოდნა გამოგვადგება.

ცოტა ხანში მიწაზე გაწოლილი კაცი დაინახეს. ყური მიწისთვის მიედო და ჩუმად იცინოდა. ქვემოთ ჭიანჭველები ერთ მარცვალზე დავობენ, მათი ხმაური მესმისო, აუხსნა მგზავრებს. მას ჭიანჭველასმენია ერქვა. დედაბრის შვილმა ისიც მეგობრად მიიღო. შემდეგ კაცს შეხვდნენ, რომელიც ცას თვალს არ აშორებდა. შარშან ასროლილ ისარს ვაკვირდები, ქარი სად წაიღებსო, ამბობდა. ცაშიცქერიას თვალი ისეთ სიშორეს ხედავდა, სადაც სხვას მხოლოდ ლურჯი ცა ეჩვენებოდა. ამბავი რომ გაიგო, მანაც მგზავრებთან ყოფნა ისურვა.

ერთი წყლის სიღრმეს ხედავს, მეორე მიწის ქვეშ მყოფ ხმებს ისმენს, მესამე ცის სიშორეს აკვირდება. მარტო ბევრ რამეს ვერ მივაგნებდი. თქვენთან ერთად კი ქვეყანა თითქოს სულ სხვანაირად იშლება. წამოდით — დაკარგული ადამიანის პოვნას ვცდილობთ.

გზაზე გორიგლეჯიას შეხვდნენ. უზარმაზარ გორებს ისე სწევდა, თითქოს ბაღში გადანაცვლებული კალათები ყოფილიყო. დედაბრის შვილის ამბავი მასაც გაეგონა და მეგობრობას სთხოვდა. მალე მეექვსე თანამგზავრიც გამოჩნდა: ფეხებზე მძიმე დოლაბები ჰქონდა ჩამოცმული, მაგრამ მაინც ისე სწრაფად დარბოდა, ქარი ძლივს ეწეოდა. დოლაბები იმიტომ მაცვია, ნაბიჯს ცოტა ვანელებო, თქვა. ფეხდოლაბა რბოლაში შეუდარებელი იყო. ასე შეიკრიბნენ ექვსი მეგობარი. საღამოს ერთი ცეცხლის გარშემო დასხდნენ და დედაბრის შვილმა მზეთუნახავის დაკარგვის ამბავი დაწვრილებით უამბო.

დევ-კაჟიანი ჩვეულებრივ ძალას არ ემორჩილება. ჯერ მისი სამყოფელი უნდა ვიპოვოთ. მერე გავიგოთ, როგორ შეიძლება ქალის უსაფრთხოდ გამოყვანა. რაც შეგვიძლია, ერთმანეთს გავუნაწილოთ. არც ერთმა არ უნდა ვიფიქროთ, რომ მარტო ყველაფერი ვიცით.

წყალიყლაპიამ წყლის სიღრმეები შეამოწმა და ისევ დაუბრუნა მდინარეებს მათი ნაკადი. სასახლე არსად აღმოჩნდა. ცაშიცქერიამ შორეული სივრცეები მოათვალიერა, მაგრამ ვერც ცაში დაინახა დაკარგული ქალი. მაშინ ჭიანჭველასმენია მიწაზე დაწვა. დიდხანს უსმენდა. ბოლოს ხელი შორეული მთისკენ გაიშვირა: იქიდან ადამიანის სუნთქვა მესმისო. მეგობრები მთას მიადგნენ. გორიგლეჯიამ ფრთხილად ასწია მისი მძიმე საფარი და ქვემოთ მარმარილოს სასახლე გამოჩნდა. იქ მზეთუნახავი ჰყავდათ გამოკეტილი.

მე შევალ და გავიგებ, როგორ არის. თქვენ გარეთ დარჩით. დევი თუ დაბრუნდება, წინასწარ გამაფრთხილეთ. ნუ ვიჩქარებთ — მის სახლს ძალით მივაგენით, მაგრამ მეგობრის გადარჩენას სიფრთხილეც სჭირდება.

ქალს მისი დანახვა გაუხარდა და შეშინდა კიდეც. იცოდა, დევ-კაჟიანი ჩვეულებრივ მებრძოლს არ დაემორჩილებოდა. დედაბრის შვილმა უთხრა, მარტო არ მოვსულვარ, ხუთი მეგობარი მეხმარებაო. ქალმა გაიგო, რომ გამოსავალი ჯერ კიდევ არსებობდა. დევის საიდუმლოს გაგება იკისრა და სტუმარს სამი დღე სთხოვა. ამ დროის განმავლობაში მასპინძელი ეჭვში არ უნდა ჩავარდნილიყო. ბიჭმა მის გადაწყვეტილებას პატივი სცა.

სამ დღეში დავბრუნდები. თუ საიდუმლოს გაიგებ, ყურადღებით მოგისმენ. თავს საფრთხეში ნუ ჩაიგდებ. შენ აქაურობას ჩვენზე უკეთ იცნობ და გენდობი. ჩვენ გარეთ ვიქნებით — მარტო აღარ ხარ.

დედაბრის შვილი მეგობრებს შეუერთდა. გორიგლეჯიამ მთის საფარი ძველ ადგილას ფრთხილად დააბრუნა. დევ-კაჟიანს გარედან არაფერი უნდა შეემჩნია. ექვსი მგზავრი ახლომახლო ტყეში დაელოდა. პირველად მათი წარმატება არა მკლავის ძალაზე, არამედ დატყვევებული ქალის გამბედაობასა და დაკვირვებაზე იყო დამოკიდებული. მზეთუნახავმა ფანჯარასთან სანთელი აანთო და პირველი ნაბიჯი მოიფიქრა.

მესამე თავი. სამი ჩიტის საიდუმლო. მზეთუნახავმა იცოდა: დევ-კაჟიანის ძალას პირდაპირი ბრძოლა ვერ მოერეოდა. დახმარება ახლოს იყო, მაგრამ ჯერ საიდუმლო უნდა გაეგოთ. პირველ საღამოს დევს ჰკითხა, სად ინახავდა თავის უძლეველ ძალას. მან კუთხეში მიგდებულ ქოთნის ნატეხზე მიუთითა. ქალმა ნატეხს ლამაზი ქსოვილი გადააფარა და პატივით დადო თაროზე. დევმა ჩაიცინა — ეს მხოლოდ გამოცდა იყო. ქალი მიხვდა, რომ სიმართლეს ჯერ უმალავდა.

ჩემი მოტყუება შეგიძლია, მაგრამ ფიქრს ვერ ამიკრძალავ. ნატეხი რომ მხოლოდ ნატეხია, ამას მეც ვხედავ. ისიც ვიცი, რომ ძალას სადღაც მალავ. მშვიდად დავიცდი და ყურადღებით მოგისმენ. ჩაკეტილი კარი გონებას ვერ ჩაკეტავს.

მეორე დღეს დევმა ძველი ცოცხი აჩვენა. ქალმა ისიც მორთო. მესამე საღამოს კი თავდაჯერებულმა დევმა ნამდვილი საიდუმლო გაამხილა. შორეულ მინდორში ცხრა მთიბავი მუშაობდა და იქვე ჯადოსნური ირემი დადიოდა. ირმის სახეში შველი იმალებოდა, შველში — კურდღელი, კურდღელში კი პატარა ზარდახშა. ზარდახშაში სამი ჩიტი ჰყავდა ჩაკეტილი: თეთრი მის ძალას ინახავდა, წითელი — მზაკვრულ მოხერხებას, შავი კი იმ ჯადოს, სხვებს თავის ნებაზე რომ იმორჩილებდა. სანამ ჩიტები დატყვევებული იყვნენ, დევი უძლეველად მიიჩნევდა თავს.

მოუსმინე და ზუსტად დაიმახსოვრე. სასახლის ეზოში ვერცხლისფერი ცვარია. შენს ისარს მისი ერთი წვეთი შეახე — მხოლოდ მაშინ გაიხსნება ირმის ჯადო. ცხოველებს არაფერი ავნოთ: ისინი საიდუმლოს ცვალებადი სახეებია. ზარდახშას რომ იპოვით, ჩიტები გაათავისუფლეთ. მათი გალია ჩვენი ტყვეობის მიზეზიც არის.

დედაბრის შვილმა ცვრის წვეთი აიღო და მეგობრებს შეუერთდა. ცაშიცქერიამ შორეულ მინდორში ირემი შენიშნა. ფეხდოლაბამ ფეხებიდან მძიმე ქვები მოიხსნა და ქარივით გაიჭრა. ირმის გზას ისე გადაეღობა, რომ არაფერი დაუშავებია. დედაბრის შვილმა ჯადოსნური ისარი ბალახში ჩაარჭო. ირმის სახე შუქად დაიშალა და მის ადგილას შველი გამოჩნდა. შველი კურდღლად იქცა, კურდღელი კი პატარა ზარდახშად. მეგობრებმა ის ფრთხილად აიღეს. შიგნიდან სამი ფრთის ფაჩუნი ისმოდა.

თუ ჩიტებს ცა დაუბრუნდებათ, ჩვენც გზა გაგვეხსნება. არც მათთვის მინდა გალია და არც ადამიანებისთვის რკინის კარი. დევი ყველას შეშინებით მართავდა. იქნებ ახლა პირველად გაიგოს, რომ თავისუფალ არსებებს ძალით ვერ დაიმეგობრებს.

ზარდახშა გაიხსნა. ჯერ თეთრი ჩიტი აფრინდა და დევის ქვის მკლავებს უძლეველობა გამოეცალა. მერე წითელმა გაშალა ფრთები და მისი მაცდური ჯადო გაქრა. ბოლოს შავი ჩიტიც ცას შეერია — სასახლის კარებს ბორკილები ჩამოსცვივდა. დევ-კაჟიანი შეშინდა. ახლა ჩვეულებრივ ძალაზე მეტი აღარ ჰქონდა და ვერავის დაიმორჩილებდა. დედაბრის შვილმა ბრძოლა აღარ ისურვა. გასაღებები გამოართვა და მზეთუნახავს მიაწოდა. მუქი დერეფნის ბოლოში მზის ნათელი გამოჩნდა.

ჯერ სხვებიც ვიპოვოთ. მეცხრე ოთახიდან ქალების ხმა მესმოდა. მარტო ჩემი გადარჩენა საკმარისი არ არის. ყველამ თავისი გზა უნდა აირჩიოს. კარები ბოლომდე გავაღოთ და აქ ტყვედ აღარავინ დავტოვოთ.

მეცხრე ოთახში ექვსი დატყვევებული ქალი დახვდათ. მეათეში შვიდი ფრთოსანი ცხენი იდგა. ყველანი ეზოში გამოვიდნენ და დიდი ხნის შემდეგ თავისუფლად ჩაისუნთქეს. ქალებს თავიანთ ოჯახებში დაბრუნება სურდათ. მეგობრებმა გზის გავლა შესთავაზეს და ვისაც დახმარება დასჭირდა, შინ მიაცილეს. მზეთუნახავი ცხრა ძმას დაუბრუნდა. უფლისწულმა თავისი შეცდომისთვის პატიება სთხოვა და მისგან სასწრაფო პასუხს აღარ მოელოდა. ქალმა დაინახა, რომ სიჩქარის ნაცვლად პასუხისმგებლობის სწავლა დაეწყო.

დაბრუნება მიხარია. მაგრამ ახლა არჩევანს მე თვითონ ვაკეთებ. მინდა მშვიდად ვიცხოვროთ, ერთმანეთის სიტყვას მოვუსმინოთ და ნდობას გავუფრთხილდეთ. შენთან გზის გაგრძელებაზე თანახმა ვარ — არა იმიტომ, რომ ვინმემ გადამარჩინა, არამედ იმიტომ, რომ ეს ჩემი სურვილია.

დედაბრის შვილი შინ დაბრუნდა. დედა კართან შეეგება და ჯერ დიდხანს ჩაიხუტა, მერე მგზავრობის ამბავი ჰკითხა. როცა დრო მოვიდა, უფლისწული მეფე გახდა, ერთგული მეგობარი კი მის მრჩევლად დარჩა. საოცარი თანამგზავრებიც არ დავიწყებიათ: ერთმა წყლის გზები მოაწესრიგა, მეორემ შორეული ხმები მოისმინა, მესამემ დაკარგულ მგზავრებს გზა უჩვენა. მთების ამწევი გზების გახსნაში ეხმარებოდა ხალხს, სწრაფი მორბენალი კი სასიხარულო ცნობებს დაატარებდა. ყველას თავისი ნიჭი ჰქონდა და არავინ ითვლებოდა ზედმეტად. ასე დასრულდა დედაბრის შვილის დიდი მოგზაურობა — ძალით დაწყებული და მეგობრობით გამარჯვებული.