გაუცინარი ხელმწიფე

გაუცინარი ხელმწიფე. ერთ სამეფოში ხელმწიფე ცხოვრობდა, რომელსაც გაღიმებულს ვერავინ იხსენებდა. არც დღესასწაული ახარებდა, არც მუსიკა, არც ოქროს დარბაზები. სამი ვაჟი ჰყავდა. ძმებს უკვირდათ, რატომ ეძახდა ხალხი მათ გაუცინარი ხელმწიფის შვილებს. უფროსებმა მამას ჰკითხეს, მაგრამ პასუხი ვერ მიიღეს. ბოლოს უმცროსი მივიდა. მამის მკაცრმა გამოცდამაც ვერ გადააფიქრებინა სიმართლის გაგება.

მამა, შენი დარდი მხოლოდ შენს ოთახში არ რჩება. ჩვენც ვგრძნობთ მას. მითხარი, რამ დაგაკარგვინა სიხარული. თუ რაიმეს გაკეთება შემიძლია, უკან არ დავიხევ.

ხელმწიფემ უთხრა: შორეულ მხარეში უზარმაზარი ბროწეულები იზრდება; მომიტანე და ჩემს ამბავსაც გაიგებო. სამი ძმა გზას დაადგა. მალე გზაგასაყართან მივიდნენ. ქვაზე სამი წარწერა დაინახეს: ორი გზა დაბრუნებას ჰპირდებოდა მგზავრს, მესამეზე კი გაფრთხილება ეწერა — აქედან ჯერ არავინ დაბრუნებულაო. უფროსებმა უსაფრთხო გზები აირჩიეს. უმცროსი მესამე ბილიკთან შეჩერდა.

ეს გზა იმიტომ არ ამირჩევია, რომ საფრთხე მიხარია. იქნებ სწორედ აქ იყოს პასუხი, რომელსაც მამა ელის. ფრთხილად ვივლი, თვალს არაფერს გამოვაპარებ და გზას ბოლომდე გავყვები.

ჯერ შავი ცხენოსანი ჯარი დაინახა. ლაშქარი არ იძვროდა: ცხენებიც და მხედრებიც ქვად ქცეულიყვნენ. შემდეგ წითელი ჯარი შეხვდა, ბოლოს — თეთრი. სამივე ისეთ სიჩუმეში იდგა, თითქოს დრო გაჩერებულიყო. მათ იქით ცამდე აწვდილი კოშკი გამოჩნდა. მის ძირში ბროწეულის ხე იზრდებოდა. ვაჟმა რამდენიმე ნაყოფი მოკრიფა. ფანჯარაში ქალი გამოჩნდა და შესძახა: აქ დევი ცხოვრობს, თავს უშველეო.

თუ თქვენ აქ საფრთხეში ხართ, მარტო ხომ ვერ დაგტოვებთ? ამოსასვლელი გზა მიჩვენეთ. ჯერ გავიგოთ, ვისთან გვაქვს საქმე. იქნებ ძალას კი არა, სწორად მოფიქრებულ ნაბიჯს ვსაჭიროებდეთ.

ქალმა ვაჟი კოშკში აიყვანა და დამალა. დევის მოახლოებისას კედლებიც კი ზანზარებდა. ქალმა ფრთხილად გამოჰკითხა, სად იმალებოდა მისი ჯადო. დევმა პირველად ცოცხი დაასახელა. ქალმა ცოცხი მორთო. მეორედ დედაბოძზე მიუთითა და ისიც ფერადი ქსოვილებით შეიმკო. ამან დევი გაამხიარულა. ბოლოს ნამდვილი საიდუმლო წამოსცდა: შორეულ ტახს ჯადოსნური კოლოფი აქვს დამალული, კოლოფში კი სამი ჩიტიაო.

წითელი მისი ძალაა, თეთრი — გონება, შავი კი ჯადოს სიცოცხლე... ახლა უკვე ვიცით, სად უნდა ვეძებოთ. მაგრამ ჩვეულებრივი ისარი ამ ტახს ვერ მოერევა. ჯერ იარაღი უნდა მოვამზადო.

ვაჟი მჭედელთან მივიდა. პირველი მშვილდი მეტისმეტად სუსტი აღმოჩნდა, მეორეც ვერ გამოდგა. მესამე კი გამძლე და მტკიცე იყო. ისარი დევის ჯადოს გამაუქმებელ სითხეში გამოწრთეს. ვაჟმა იარაღი აიღო და ტახის საძებნელად წავიდა. წყაროსთან მტირალი ქალიშვილი დახვდა. სოფელს ურჩხული აშინებდა და ახლა საფრთხე ამ გოგოს დამუქრებოდა.

აქ მარტო აღარ ხარ. უკან, იმ დიდი ხის მიღმა გადადი. გზის დაღლამ მომერია და წამით თვალს მოვხუჭავ, მაგრამ როგორც კი ტახს დაინახავ, მაშინვე გამაღვიძე.

ტახი ტყიდან გამოვარდა. გოგომ ვაჟს დაუძახა, მაგრამ დაღლილი ვერ გამოაღვიძა. მის ლოყაზე ცრემლი დაეცა. ვაჟმა თვალები გაახილა, მშვილდი მოზიდა და ისარი გაუშვა. ჯადოსნური ტახი დამარცხდა. გამოჩნდა კოლოფიც. ვაჟმა წითელ და თეთრ ჩიტებს ჯადო დაურღვია. შავი ფრთხილად შეინახა: დევისთვის ჯერ კიდევ უნდა გამოეკითხა, როგორ გაეცოცხლებინა გაქვავებული ლაშქარი.

შენი ძალა დასრულდა, დევო. ახლა სიმართლე მითხარი: როგორ უნდა დაბრუნდნენ ის ადამიანები შინ? არც ერთი მხედარი არ უნდა დარჩეს ქვად ქცეული.

უძლურმა დევმა სამი მათრახის საიდუმლო გაამხილა: შავი შავ ლაშქარს აცოცხლებდა, წითელი — წითელს, თეთრი — თეთრს. ვაჟმა მათი ადგილიც გაიგო და შელოცვაც დაიმახსოვრა. დევმა ბოლოს კიდევ სცადა მოტყუება და საშიშ ოთახში გაგზავნა, მაგრამ ბიჭი ხაფანგს არ აჰყვა. ბროწეულები წამოიღო და გზაგასაყარს მიადგა. იქ ძმები ელოდნენ. უმცროსმა ნაყოფი გულუხვად გაუნაწილა.

აი, თქვენც წაიღეთ! მამას სამივე ერთად გავახარებთ. ისეთი რამ ვნახე, გზაში ყველაფერს მოგიყვებით. მერე იქ ისევ უნდა დავბრუნდე — რამდენიმე დაპირება მაქვს შესასრულებელი.

ძმებს უმცროსის წარმატება შეშურდათ. წყლის ამოსაღებად ღრმა ჭასთან შეჩერდნენ. უმცროსი თოკით ჩავიდა, წყალი დალია და მათაც აუწოდა. მაგრამ ძმებმა თოკი მიატოვეს და ის ქვემოთ დატოვეს. ბროწეულები მამასთან თვითონ მიიტანეს. ხელმწიფემ ჰკითხა, გზაზე რა ნახეთო. ვერც ერთმა ვერ უპასუხა. მამამ მაშინვე მიხვდა, რომ სიმართლეს უმალავდნენ, და ხალხი უმცროსის საძებნელად გაგზავნა.

აქ ვარ! ჭის ფსკერზე! თუ ჩემი ხმა გესმით, თოკი ჩამოუშვით. ვიცოდი, რომ მამა ჩემს ძებნას არ შეწყვეტდა.

მძიმედ დასუსტებული ვაჟი სასახლეში მიიყვანეს. ხელმწიფემ ჯადოსნური ხელსახოცი შეახო და ბიჭს ძალა დაუბრუნდა. მაშინ მამამ პირველად გაიღიმა. უმცროსმა მთელი მოგზაურობა უამბო: სამი გაქვავებული ლაშქარი, მაღალი კოშკი, ბროწეულის ხე და ტყვე ქალი. ხელმწიფეს თვალზე ცრემლი მოადგა. ბოლოს გაამხილა თავისი დარდი: ის ქალი მისი ცოლი, ვაჟების დედა იყო. დევს გაეტაცებინა და მის დასახსნელად წასული ჯარებიც გაექვავებინა.

ის ქალი დედაჩემია? ამიტომ მიყურებდა ასე! მამა, ახლა ყველაფერი გასაგებია. სამივე მათრახის ადგილი ვიცი. წავალ და შინ ყველას დავაბრუნებ — დედასაც და ლაშქარსაც.

ვაჟი კოშკში დაბრუნდა. დევის ჯადო საბოლოოდ დაირღვა და ტყვე ქალი გათავისუფლდა. შემდეგ ვაჟმა შავ მხედრებს შავი მათრახი გადაჰკრა, წითლებს — წითელი, თეთრებს — თეთრი. ქვად ქცეული ცხენები ამოძრავდნენ, მხედრებმა თვალები გაახილეს. წლების სიჩუმე სიცოცხლის ხმებმა შეცვალა. ყველანი სასახლისკენ დაიძრნენ. დედოფალი შინ დაბრუნდა. ხელმწიფის სახეზე ისეთი სიხარული გამოჩნდა, რომ ხალხმა ძველი სახელი სულ დაივიწყა.

ახლა აღარ გვჭირდება კითხვა, რატომ არ იცინოდი. მთავარია, ისევ ერთად ვართ. და ამ სიხარულს მარტო ჩვენ კი არა, შინ დაბრუნებული ყველა ოჯახი გაიზიარებს.

იმ დღიდან სასახლეში ღიმილი აღარავის უკვირდა. ძმების ღალატიც გამოაშკარავდა და სიმართლე თავის ადგილას დადგა. უმცროსმა კი დაამტკიცა, რომ გამბედაობა მხოლოდ მტრის დამარცხება არ არის: იგი სხვისი დარდის გაგებასა და მიცემული სიტყვის შესრულებაშიც ჩანს. დასრულდა გაუცინარი ხელმწიფის ზღაპარი.