ამბავი მონადირისა და დიდი არწივისა

ამბავი მონადირისა და დიდი არწივისა. პირველი თავი. დაჭრილი არწივი და ჟანგიანი ყუთი. ერთ ღარიბ მონადირეს ტყეში საოცარი რამ შეხვდა: სამი მუხის ტოტებზე ისეთი დიდი არწივი იჯდა, სამივე ხეს ერთად ფარავდა. კაცმა მშვილდი ასწია, მაგრამ ფრინველმა თავი მიაბრუნა და ადამიანური ხმით დაელაპარაკა. ერთი ფრთა ჩამოშვებული ჰქონდა, თვალებში კი ტკივილთან ერთად ნდობის იმედიც უჩანდა.

ისარი დაუშვი, მონადირევ. ფრთა მაქვს დაზიანებული და გაფრენას ვერ ვახერხებ. დიდად კი გამოვიყურები, მაგრამ ჯერ ახალგაზრდა ვარ. თუ მომივლი, ძალას დავიბრუნებ. შენს სიკეთეს არ დავივიწყებ და როცა შევძლებ, მეც დაგეხმარები.

მონადირემ მშვილდი დაუშვა და არწივი შინ წაიყვანა. მის ცოლს შეეშინდა: საკუთარი საჭმელი ძლივს გვყოფნის, ასეთი დიდი ფრინველი როგორ გამოვკვებოთო. კაცმა შეძლებისდაგვარად მოუწყო ადგილი, ფრთას უვლიდა და ნადავლს უნაწილებდა. ორი კვირის შემდეგ არწივი მუხებთან წაიყვანა. ფრინველმა ფრთები გაშალა და ერთი მუხა ძლიერად შეარხია. ჯერ კიდევ უჭირდა. შინ დაბრუნდნენ. კიდევ ორი კვირა გავიდა და მეორე გამოცდაზე არწივის ქარმა ხის ფოთლები მთის იქით გადაიტაცა. მაგრამ სრული ძალა ჯერ არ დაბრუნებოდა.

კიდევ ცოტაც მაცალე. ვიცი, ჩემი მოვლა ადვილი არ არის. ძალა ერთბაშად არ ბრუნდება, თუნდაც ფრთები დიდი გქონდეს. შენ არ მაჩქარებ და ესეც მეხმარება. როცა გავფრინდები, მინდა, ჩემი სახლი გაჩვენო.

მესამე ორი კვირის ბოლოს არწივმა ფრთები თავისუფლად გაშალა. ჰაერი ძლიერად დაიძრა და მუხების კენწეროები გადაიხარა. გამოჯანმრთელებულმა მონადირე ზურგზე შეისვა. მგზავრობისთვის საკვები მოიმარაგეს და მაღლა აფრინდნენ. ხეობა წვრილ ხაზად იქცა, მთები ღრუბლებში ჩაიძირა. ხანგრძლივ გზაზე მონადირე ფრინველს საკვებს აწვდიდა. ბოლოს საგზალი შემოაკლდათ, მაგრამ კაცს გადანახული ბოლო ულუფა აღმოაჩნდა და მეგობარს გაუზიარა. არწივმა ძალა მოიკრიბა და თავისი მშობლების ბინამდე მიაღწია.

ჩემი მშობლები მადლობის გადახდას მოინდომებენ. ოქროსაც შემოგთავაზებენ და ძვირფას ქვებსაც. მაგრამ თუ ჩემი რჩევა გინდა, კუთხეში მდგარი ჟანგიანი ყუთი სთხოვე. გარედან უბრალოა, შიგნით კი დიდი საოცრება იმალება. ერთი პირობა დაიმახსოვრე: მხოლოდ შინ გახსენი.

არწივის დედამ სტუმარს ძვირფასი საჩუქრები ჩამოუწყო. მონადირემ მადლობა გადაუხადა და მხოლოდ ჟანგიანი ყუთი ითხოვა. დედა ჯერ ყოყმანობდა, ბოლოს კი დათანხმდა. კიდევ ერთხელ გააფრთხილა, შინ მისვლამდე არ გახსნაო. არწივმა მეგობარი მიწაზე დააბრუნა. მონადირე გზას გაუდგა, ყუთი კი ხელში საოცრად მსუბუქად ეჭირა. ბოლოს ცნობისმოყვარეობამ სძლია. სახურავი ოდნავ ახადა და იქიდან სასახლეები, დუქნები, ქუჩები და მთელი ქალაქი ამოიშალა. ყველაფერი მოძრაობდა, ვაჭრები ერთმანეთს უხმობდნენ. ყუთი ვეღარ დახურა.

მხოლოდ შინ გახსენი. ჯადოსნურ საჩუქარს ადგილი და დრო სჭირდება. ცნობისმოყვარეობა კარგია, მაგრამ ერთი მოუთმენელი წამი ზოგჯერ გრძელ გზად გადაიქცევა.

დაბნეულ მონადირეს დევი მიუახლოვდა. ყუთის დახურვა შესთავაზა, სანაცვლოდ კი ის მოსთხოვა, რაც სახლში ჰქონდა და ჯერ არ იცოდა. კაცმა დაუფიქრებლად დადო პირობა. ქალაქი ისევ ყუთში მოთავსდა. შინ დაბრუნებულ მონადირეს ცოლი და ახლად დაბადებული ოქროსთმიანი ვაჟი დახვდნენ. მაშინ მიხვდა, რას დაჰპირდა დევს. ყუთი საკუთარ მიწაზე გახსნა და მშვენიერი ქალაქი გაჩნდა, მაგრამ სიმდიდრე შვილის დარდს ვერ უფარავდა. წლები გადიოდა და დევის დანაპირების დრო ახლოვდებოდა.

მეორე თავი. დევის სამი დავალება. ოქროსთმიანი ვაჟი გაიზარდა და მამის მძიმე დანაპირების ამბავი გაიგო. გადაწყვიტა, დევს შეხვედროდა და თავისუფლება თვითონ მოეპოვებინა. გზაზე მოხუცმა ქალმა გააფრთხილა: დევს სამი ასული ჰყავს, უმცროსს კეთილი გული აქვს, მას დაელაპარაკეო. წყლის პირას ვაჟმა სამი და დაინახა. უმცროსს მანდილი ქარმა წაართვა. ჭაბუკმა მანდილი დაიჭირა და დაუბრუნა. ქალს მისი თავაზიანობა მოეწონა და ჰკითხა, ამ სახიფათო მხარეს რამ მოგიყვანაო.

მამაშენის ნათქვამი შენს სიცოცხლეს ვერავის მიაკუთვნებს. აქ საშიში წესებია, მაგრამ გამოსავალი უნდა ვიპოვოთ. ჯერ მამაჩემს შეხვდი და ყურადღებით მოისმინე, რას მოგთხოვს. მერე ჩემთან მოდი. დახმარებას ჩემი ნებით გთავაზობ.

დევმა პირველი პირობა წამოუყენა: დილისთვის მთელი ეზო ოქროს ქსოვილით უნდა ყოფილიყო დაფარული. ვაჟი დაღონდა. ასულმა მოუსმინა და თავისი ერთგული დამხმარეები შეკრიბა. ღამით ოქროს ძაფები მთვარის შუქივით გაიშალა. ჭაბუკიც მათთან ერთად მუშაობდა: კიდეებს ასწორებდა, ბილიკებს ადგენდა და არავის უსაქმოდ არ ტოვებდა. დილით ეზო ანათებდა. დევი გაოცდა, მაგრამ თავისუფლების მიცემის ნაცვლად მეორე პირობა მოიფიქრა — მეორე დილამდე სამეფო სასახლეები ააგეო.

შიში საქმეს ვერ გაგვიკეთებს. მე დახმარებას მოვიხმობ, შენ კი რაც შეგიძლია, ის გააკეთე. ოსტატებს მოუსმინე და საჭირო მასალა მიაწოდე. დიდი შენობა მარტო ერთი ადამიანის ძალით არ დგება — არც ზღაპარში უნდა დაგვავიწყდეს ერთმანეთი.

იმ ღამეს კედლები ამოიზარდა, სარკმლებს ჩარჩოები გაუჩნდა, კოშკებზე სახურავები დადგა. განთიადზე ჭაბუკი უკანასკნელ ფიცარს ამაგრებდა. დევმა დაინახა, რომ მეორე დავალებაც შესრულებული იყო. მაშინ მესამე, ყველაზე საშიში გამოცდა მოუწყო: ჩემი გაუხედნავი ცხენი უნდა მოარჯულოო. ვაჟმა ასულს უამბო. ქალი ამჯერად უფრო სერიოზულად დაფიქრდა. იცოდა, ცხენად თვითონ დევი გადაიქცეოდა და მხედრის ჩამოგდებას შეეცდებოდა.

ეს ჩვეულებრივი ცხენი არ არის. მამაჩემი თავის სახეს შეიცვლის და ცისკენ წაგიყვანს. ამ ჯადოსნურ ლაგამს წაიღებ. როცა შეგაშინებს, მყარად დაიჭირე და მისი ხმაური ბრძანებად არ მიიღო. ცხოველისთვის ტკივილის მიყენება არ გვჭირდება — ჯადოს შეჩერება გვჭირდება.

მეორე დილას ჭაბუკი ცხენზე შეჯდა. ის ცისკენ აიჭრა, მერე უეცრად დაეშვა, მაგრამ ჯადოსნური ლაგამი ვაჟს იცავდა. დიდხანს ტრიალებდნენ ღრუბლებში. ბოლოს ცხენს ძალა გამოელია და მიწაზე დაეშვა. ჭაბუკმა თავლამდე მშვიდად მიაცილა, ლაგამი მოხსნა და უკან გამოვიდა. ცხენი ისევ დევად იქცა. მისი ოინი გამოაშკარავებული იყო. მიუხედავად სამივე შესრულებული პირობისა, დევმა სტუმრის გაშვება კვლავ არ მოისურვა. ახლა უკვე ცხადი გახდა, რომ მის დაპირებას ნდობა აღარ შეიძლებოდა.

მეტი გამოცდა აღარ იქნება. შენ ყველაფერი შეასრულე, მამაჩემმა კი სიტყვა სამჯერ გატეხა. ამ ღამით წავიდეთ. მეც აღარ მინდა აქ ცხოვრება, სადაც დახმარებას სასჯელი მოსდევს. გზაზე ჩემს ჯადოს გამოვიყენებთ და ერთმანეთს არ მივატოვებთ.

ღამე ჩამოწვა. ჭაბუკმა მცირე საგზალი აიღო, ასულმა სასახლის უკანა გასასვლელი გახსნა და გზას გაუდგნენ. არც ოქროს ქსოვილი წაუღიათ და არც ძვირფასი ნივთები. მათ ყველაზე დიდი განძი უკვე ჰქონდათ — ერთმანეთის ნდობა და საკუთარი გზის არჩევის სურვილი. დილამდე შორს უნდა წასულიყვნენ. მაგრამ განთიადს მდევრის ხმაურიც მოჰყვებოდა.

მესამე თავი. გაქცევა და შინ დაბრუნება. გათენებისას დევმა დაცარიელებული ოთახი ნახა და მაშინვე მდევრად წავიდა. ქალი და ვაჟი მინდორს მიუყვებოდნენ. უკან პატარა შავი წერტილი გამოჩნდა და თანდათან იზრდებოდა. ასულმა იცნო მამის მოახლოება. ჭაბუკს სთხოვა, მშვიდად ყოფილიყო. შემდეგ თვითონ მწიფე ყანად გადაიქცა, ვაჟი კი მომკელის სახით დარჩა. დევმა გზად მხოლოდ ყანა და მშრომელი კაცი დაინახა. გამვლელ ქალსა და ვაჟზე ჰკითხა. მომკელმა უპასუხა, მთელი დილაა ვმუშაობ და არავინ შემინიშნავსო.

სიჩუმეც შეიძლება დაგვეხმაროს. ახლა გზა გავაგრძელოთ. მამა შინ დაბრუნდება და მერე მიხვდება, რა მოხდა. მანამდე დრო გვაქვს. შენს ნაბიჯს ჩემსას შეუწყობ და პანიკას არ აჰყვები. გამოსავალი ჯერ კიდევ წინ არის.

დევი შინ დაბრუნდა და ცოლს თავისი ძებნის ამბავი მოუყვა. ცოლი მიხვდა, ყანა ჩვენი ქალი იქნებოდა, მომკელი კი ვაჟიო. დევი ისევ დაედევნა. ამჯერად ასული დაბურულ ტყედ გადაიქცა, ჭაბუკი — ხანდაზმულ კაცად, რომელიც ტყის პირას ხმელ ტოტებს აგროვებდა. მდევარმა ისევ მგზავრები მოიკითხა, მაგრამ სასურველი კვალი ვერ იპოვა. როცა უკან გაბრუნდა, ტყე ქალად იქცა, მოხუცი — ჭაბუკად, და გზა განაგრძეს. მეორედ მოტყუებულ დევს ცოლიც გაჰყვა. ახლა ორი მხედარი მოიჩქაროდა.

ახლა დედაჩემიც მოდის. ძველი ხერხი აღარ გამოგვადგება. მე ტბად ვიქცევი, შენ — იხვად. წყალზე მშვიდად დარჩი და ნაპირიდან მოშორებით იცურე. ჩვენი ძალა იმაში იქნება, რომ ბოლომდე ვენდოთ ერთმანეთს.

მათ ადგილას უძირო ტბა გაჩნდა. ზედ ერთი იხვი მშვიდად დაცურავდა. დევმა და მისმა ცოლმა ოინი ამოიცნეს და წყლის ამოშრობა მოინდომეს. დაეწაფნენ, მაგრამ ტბას არაფერი აკლდებოდა. რაც მეტს ცდილობდნენ, მით მეტად ეცლებოდათ ძალა. ბოლოს დაღლილებმა აღიარეს, რომ ამ ჯადოს ვერ მოერეოდნენ, ნაპირი დატოვეს და დევნა შეწყვიტეს. ცოტა ხანს ტბა ისევ ლაპლაპებდა. მერე წყლის ადგილას ასული გაჩნდა, იხვი კი კვლავ ვაჟად იქცა. ორივემ შვებით ამოისუნთქა.

დასრულდა. ახლა შეგვიძლია უკან ყურების გარეშე ვიაროთ. შენს სახლში მივიდეთ და ყველაფერი გულწრფელად ვთქვათ. მე ვინმეს ვალის სანაცვლოდ არ მოვდივარ და არც საჩუქარი ვარ. შენთან იმიტომ ვარ, რომ ასე გადავწყვიტე და ამ გზაზე შენი მეგობრობა შევიყვარე.

მშობლების ქალაქში რომ შევიდნენ, მონადირე შვილს კართან შეეგება. ვაჟის დაბრუნებამ ყველა სასახლესა და ბაზარზე მეტი სიხარული მოუტანა. მან თავისი შეცდომაც აღიარა: უცნობ პირობას აღარასოდეს უნდა დათანხმებულიყო. ასულს პატივით უმასპინძლეს. ახალგაზრდებმა ერთად ცხოვრება არჩიეს და ქალაქში მშვიდი დღეები დაიწყო. ერთ საღამოს ცაში უზარმაზარმა ჩრდილმა გადაიფრინა — არწივი თავის ძველ მეგობარს ეწვია. მონადირემ ახედა და გაახსენდა ის პირველი დღე, როცა მშვილდი დაუშვა. სიკეთით დაწყებულ ამბავს გრძელი გზა გაევლო, მაგრამ შინ დაბრუნებისას მის ნამდვილ ფასს ყველა მიხვდა.