მუჭანახევარა

მუჭანახევარა. ერთ პატარა სოფელში ღარიბი ცოლ-ქმარი ცხოვრობდა. მათი ქოხი ქარს ძლივს უძლებდა, საკუჭნაო კი ხშირად ცარიელი ჰქონდათ. ერთხელ ცოლმა აქა-იქ დარჩენილი ლობიო მოაგროვა, გარეცხა და ქვაბი ცეცხლზე შემოდგა. სადილი მალე მზად იქნებოდა, მაგრამ მარილი აღარ აღმოაჩნდათ. ქმარს ცოტაოდენი ფული მისცა და ქალაქში გაგზავნა. მხოლოდ მუჭანახევარი მარილი გვჭირდებაო.

მუჭანახევარი? კარგი, წავალ, მაგრამ ქალაქი შორსაა. გზაში ათასი რამ შემხვდება და ეს სიტყვა რომ დამავიწყდეს? შინ ცარიელი ხელით ხომ ვერ დავბრუნდები!

ცოლმა მარტივი ხერხი მოიფიქრა: გზაში სულ მუჭანახევარი იმეორე და აღარ დაგავიწყდებაო. კაცსაც ჭკუაში დაუჯდა რჩევა. მონეტები უბეში ჩაიწყო, ქუდი დაიხურა და გზას გაუდგა. მიდიოდა და თავისთვის ბუტბუტებდა. მერე საკუთარ ხმას ისე მიეჩვია, რომ ხმამაღლა დაიწყო გამეორება:

მუჭანახევარი... მუჭანახევარი... აი, ასე! ახლა ნამდვილად აღარ დამავიწყდება. მუჭანახევარი!

გზისპირას გლეხი ხორბალს თესავდა. მთელი იმედი ამ მიწაზე ჰქონდა. კაცის სიტყვები რომ გაიგონა, ეწყინა: ამხელა შრომის შემდეგ მხოლოდ მუჭანახევარი მოსავალი რატომ მისურვეო? მგზავრი დაბნეული შეჩერდა. გლეხმა აუხსნა: მთესველს კარგი მოსავალი უნდა უსურვო; უთხარი, ერთი ათასად მოგივიდესო! კაცმა თავი დაუქნია და ახალი სიტყვები დაიმახსოვრა.

ერთი ათასად! ერთი ათასად! ეს უკეთესი ყოფილა. ერთი ათასად! ახლა ხომ სწორად ვამბობ!

ცოტა გზა გაიარა და სამგლოვიარო პროცესია დაინახა. ხალხი ჩუმად მიდიოდა, ზოგს ცრემლიც სდიოდა. მგზავრს მათი დარდი არ შეუმჩნევია და თავისი ახალი სიტყვები ხმამაღლა გაიმეორა. ჭირისუფლებს გული ეტკინათ: ერთ უბედურებას ათასი რატომ უნდა მოჰყვესო? კაცი გაკვირვებით უყურებდა ყველას.

არა, არა! ცუდი არაფერი მინდოდა. ეს სიტყვები წეღან მასწავლეს. მითხარით, აქ რა უნდა მეთქვა, რომ არ გწყენოდათ?

უთხრეს, ასეთ დროს მიცვალებულს შეწყალება უნდა უსურვოო. კაცმაც მოიბოდიშა და გზა გააგრძელა. ახლა სულ სხვა სიტყვებს იმეორებდა. მალე მეზობელი სოფლიდან სიმღერა შემოესმა. იქ ქორწილი ჰქონდათ. ეზო სტუმრებით იყო სავსე, სუფრაზე ჭიქები ბრწყინავდა და ახალდაქორწინებულებს ბედნიერებას უსურვებდნენ.

ღმერთმა აცხონოს... ღმერთმა აცხონოს... ასე მითხრეს და ასე ვამბობ. ამჯერად რაღა შემეშალა?

მექორწილეებმა უცნაურ მგზავრს გაკვირვებით შეხედეს. აქ სიხარულია, კაცო, შენ კი რა სიტყვებს ამბობო! მან ისევ თავისი ამბავი ახსნა. ერთმა სტუმარმა ხელი მხარზე დაადო: ქორწილში კეთილი სალამი თქვი, ბედნიერება უსურვე ხალხს; გაუმარჯოსო, დაიძახე! კაცმა იფიქრა, ახლა კი ვიპოვე ყველასთვის მოსაწონი სიტყვაო.

გაუმარჯოს! გაუმარჯოს! ეს რა კარგი სიტყვაა! არც გრძელია და არც ძნელი. გაუმარჯოს!

გზა ტყეს მიუახლოვდა. ბუჩქებში მონადირე ჩასაფრებულიყო. მინდვრის პირას ირემი იდგა და ყურს ცქვეტდა. ყველაფერი ჩუმად იყო. უცებ მგზავრის შეძახილმა სიჩუმე გაკვეთა. ირემი შეხტა, ტყეს შეაფარა თავი და თვალს მიეფარა. მონადირე სამალავიდან გამოვიდა: ამდენი ხნის ლოდინი წყალში ჩამიყარეო!

მხოლოდ მოგესალმეთ! წეღან მითხრეს, ასე უნდა თქვაო. კარგი, აღარ დავიძახებ. მაგრამ ახლა როგორ გავიარო, ეს მაინც მითხარი.

მონადირემ უთხრა: აქ ხმაური არ შეიძლება; ჩუმად გაიარე, ოდნავ დაიხარე და ნურავის დააფრთხობო. მგზავრმა ესეც სიტყვასიტყვით დაიმახსოვრა. მხრები მოხარა, თავი ჩაღუნა და ფეხაკრეფით წავიდა. ტყე უკან დარჩა, მაგრამ კაცი მაინც ღობეებს ეფარებოდა. ეგონა, ბოლოს და ბოლოს სწორად მოქცევა ვისწავლეო.

ერთი სიტყვაც აღარ უნდა ვთქვა. ჩუმად... ძალიან ჩუმად... თუ ვერავინ შემამჩნევს, ვეღარც ვერავის ვაწყენინებ.

სწორედ იქ ერთ კაცს ფულიანი ქისა დაეკარგა. აქეთ ეძებდა, იქით ეძებდა, ყველა კუთხეში იხედებოდა. ღობესთან მოკუნტული მგზავრი რომ დაინახა, დაეჭვდა: ეს რატომ იმალება, ჩემი ქისა ხომ არ უპოვიაო? წინ გადაუდგა და ახსნა მოსთხოვა. მგზავრი ისე შეშინდა, ქუდიც კი ხელში დარჩა.

მე შენი ქისა არ მინახავს! ქალაქში მივდიოდი... რაღაც უნდა მეყიდა... ასე სიარული მონადირემ მასწავლა. დამიჯერე, დამალვას სულაც არ ვაპირებდი!

ქისის პატრონმა რომ მოუსმინა, მიხვდა: მის წინ ქურდი კი არა, დაბნეული მგზავრი იდგა. ხელი ჩაიქნია და გაუშვა. კაცმა რამდენიმე ნაბიჯი გადადგა, მაგრამ კვლავ შეჩერდა. ამდენი რჩევის შემდეგ საკუთარ ნაბიჯსაც ვეღარ ენდობოდა. ამიტომ უკან მობრუნდა და ფრთხილად იკითხა:

ერთი ესეც მითხარი: ახლა როგორ ვიარო? რა ვთქვა? ხმამაღლა ცუდია, ჩუმადაც ცუდია... ისეთი სიტყვა არ არსებობს, ყველას რომ მოეწონოს?

ქისის პატრონს მოთმინება აღარ ეყო: სადაც გინდა, იქ წადი და ისეთი რამ თქვი, რაც ჯერ არავის უთქვამსო! მგზავრმა ბევრი იფიქრა. ამასობაში მზე გადაიხარა. ქალაქი ისევ წინ იყო, სახლი კი უკან ელოდა. უცებ აღმოაჩინა, რომ აღარ ახსოვდა, რისთვის გამოეშვა ცოლს. დაღლილი შინ დაბრუნდა.

მოვედი... ოღონდ რაც უნდა მომეტანა, ვერ მოვიტანე. გზაში იმდენი სიტყვა მასწავლეს, რომ პირველი დამავიწყდა. ერთი ათასად... გაუმარჯოს... მერე ჩუმად უნდა მევლო... მითხარი, რისთვის გამგზავნე?

ცოლმა ჯერ ქმარს შეხედა, მერე მის ცარიელ ხელებს და ბოლოს გაცივებულ ქვაბს. მარილისთვის გაგგზავნე, მუჭანახევარი მარილისთვისო! ამ სიტყვაზე კაცს ყველაფერი გაახსენდა: ქვაბიც, ქალაქიც და გზის დასაწყისიც. ჯიბეში ხელუხლებელი მონეტები აღმოაჩინა და მაგიდაზე ფრთხილად დადო.

მუჭანახევარი! აი, თურმე რას ვეძებდი... სხვის ნათქვამს სულ ვიმეორებდი, ჩემს საქმეზე კი აღარ ვფიქრობდი. ხვალ მარილს აუცილებლად მოვიტან. ამჯერად ის მაინც მეცოდინება, რისთვის მივდივარ.

იმ საღამოს ლობიო უმარილოდ ჭამეს. კაცის მგზავრობა კი სოფელში სასაცილო ამბად დარჩა. მას შემდეგ მუჭანახევარა შეარქვეს. თვითონაც ხშირად ეღიმებოდა, როცა იმ გზას გაიხსენებდა: ერთი პატარა სიტყვის დასამახსოვრებლად წავიდა და მთელი კალათა სხვისი სიტყვებით დაბრუნდა. ჭირი იქა, ლხინი აქა.