მზის ქალი

მზის ქალი. სამმა მეგობარმა გვერდიგვერდ ყანები დათესა. მშვენიერი ჯეჯილი ამოვიდა. მაგრამ ერთ დღეს სეტყვა წამოვიდა და სწორედ შუა ყანა გაანადგურა. ორი განაპირა გადარჩა. შუა ყანის პატრონს გული ჩასწყდა. ნამგალი აიღო და ბედის საძებნელად წავიდა. ერთ მდიდარ კაცს დიდძალი მოსავალი ჰქონდა მოსამკელი. მოგზაურმა შესთავაზა, ერთ დღეში მოგიმკიო. პირობა დადეს: მოსავალი შუაზე უნდა გაეყოთ. ვაჟი მუშაობას შეუდგა. საღამომდე თითქმის ყველაფერი დაასრულა. ერთი ძნის შეკვრაღა დარჩენოდა, როდესაც მზე ჩასვლას აპირებდა. კაცმა ქუდი მოუხადა და შეევედრა:

მზეო, ცოტა მოიცადე! ერთი ძნაღა დამრჩა. მთელი დღე ვიშრომე — ეს საქმე დამასრულებინე.

მაგრამ მზე ჩავიდა. ყანის პატრონი მაინც თანახმა იყო, მოსავალი გაეყოთ, თუმცა ვაჟმა უარი თქვა: პირობა დროზე ვერ შევასრულეო. გულდაწყვეტილი გზას გაუყვა. მერე ხელმწიფეს მეცხვარედ დაუდგა. ოთხი წელი ისე უნდა მოევლო ფარისთვის, ერთი სული არ დაჰკლებოდა. ბოლოს ნახევარი მას დარჩებოდა. მთელი ოთხი წელი ერთგულად იშრომა. ფარა გამრავლდა და გაძლიერდა. სწორედ გაყოფის წინ კი მგელი გამოჩნდა და ერთი ცხვარი მოიტაცა. ხელმწიფე თავის წილს მაინც აძლევდა. მაგრამ მეცხვარემ კვლავ თავი გაიქნია:

ბედი არ მწყალობს. ბოლო წამს ყველაფერი მეშლება. პირობა ვერ შევასრულე... ჩემს გზას უნდა გავყვე.

გაუდგა გზას და ერთ მდინარესთან შეჩერდა. იქ მზის სამი ქალიშვილი ჩამოსულიყო. მოგზაურმა ერთი მათგანი მოიტაცა და შორეულ მინდორზე წაიყვანა. ასე, ძალით დაწყებული შეხვედრა გახდა მისი ახალი, უჩვეულო ცხოვრების დასაწყისი.

კაცმა მინდორზე ქოხი ააგო. მზის ქალი მასთან ცხოვრობდა, მაგრამ სიღარიბე არ შორდებოდათ. ვაჟს წარსული უიღბლობა ახსოვდა და საქმის ხელახლა დაწყების იმედი დაეკარგა. მზის ქალმა ერთი ბეჭედი გაუწოდა და უთხრა:

ეს ნატვრის ბეჭედია. მიწაზე დადებ და სუფრა გაიშლება. სუფრაზე დადებ და სასმელ-საჭმელი გაჩნდება. მოვუფრთხილდეთ — ამის გარდა არაფერი გამაჩნია.

კაცი უზომოდ გახარებული იყო. გადაწყვიტა, თვით ხელმწიფე მიეპატიჟებინა და გაეკვირვებინა. ცოლმა გააფრთხილა:

ხელმწიფის სტუმრობა იოლი საქმე არ არის. რაც გვაქვს, მოვუფრთხილდეთ. სხვის გასაოცებლად ნუ დავაყენებთ ჩვენს სიმშვიდეს საფრთხეში.

მაგრამ კაცმა არ დაუჯერა. ხელმწიფე თვითონ არ წამოვიდა, ნაზირ-ვეზირები და ჯარი გამოგზავნა. გზად მათ მოშივდათ. მსახური ქოხში ხოხობის შესაწვავად გააგზავნეს. ბიჭი მზის ქალის მშვენიერებამ ისე გააკვირვა, კერძი დაავიწყდა და დაწვა. სტუმრებს მისი ნახვის სურვილი გაუჩნდათ. მზის სიძემ ბეჭდით ყველას სუფრა გაუშალა. ცხენებს საკვები გაუჩინა, ხალხს — უამრავი კერძი. ნაზირ-ვეზირები გაოცებულები დაბრუნდნენ. მაგრამ ხელმწიფეს ყველაზე მეტად ქალის ამბავი უქეს: ასეთი ცოლი შენ უნდა გყავდესო. ხელმწიფემ მისი წართმევა მოინდომა. მზის სიძე დაიბარა და მზესთან ოქროს ვერძის მოსაყვანად გაგზავნა — იმ იმედით, ვეღარ დაბრუნდებაო. მზის ქალმა ქმარს თავისი ნიშანი გაატანა. უთხრა, ახლა დარდი აღარ გიშველის, გზას შეუდექიო.

მზის სიძემ მრავალი ქვეყანა გაიარა, ხმელეთს გასცდა და ციურ სამყოფელს მიაღწია. მზე ქვეყანას ანათებდა და შინ არ იყო. მთვარემ სტუმარი იცნო, გაუხარდა და ნათესავებს ახარა. მაგრამ მზის ნათებას კაცი ვერ გაუძლებდა. მთვარემ დროებით ნემსად აქცია და ბოძში დამალა. საღამოს მზე დაბრუნდა. ცოცხალი ადამიანის სუნი იგრძნო. მთვარემ ჰკითხა, შენი სიძე რომ მოსულიყო, ხომ არაფერს ავნებდიო? მზე დაჰპირდა. მაშინ სტუმარს ადამიანის სახე დაუბრუნეს. მზემ სიყვარულით მიიღო და გზის ამბავი ჰკითხა. კაცმა უამბო, ხელმწიფე შენს ქალს მეცილება და ოქროს ვერძისთვის გამომგზავნაო. მზემ დაამშვიდა:

შიში ნუ გაქვს. ჩემი სტუმარი ხარ. ჯერ ბაღში დაისვენე. ვერძსაც გაგატან და გზასაც დაგილოცავ.

ბაღი საოცარი იყო. ერთ ხეზე ნაყოფი მწიფდებოდა, მეორე ყვაოდა, მესამე იფოთლებოდა. მზის სიძეს სადილი მგელმა და ელიამ მიუტანეს. კაცს ძველი წყენა გაახსენდა. მგელს ფარის დაკარგვა უსაყვედურა, ელიას — სეტყვით განადგურებული ყანა. რისხვა ძალადობაში გადაიზარდა. ორივეს ავნო, მერე ბაღიც დააზიანა. მზე დაბრუნდა და გაოცდა. ჰკითხა, ჩემს სტუმართმოყვარეობას ასე რატომ უპასუხეო? კაცმა ყველა წყენა უამბო: ყანა, ფარა და მზე, რომელმაც ბოლო ძნის შეკვრას არ დაუცადა. მზემ პასუხი აღარ გასცა. ოქროს ვერძი მისცა და გაისტუმრა. ხელმწიფე მის დაბრუნებას არ ელოდა. ნაზირ-ვეზირებმა ახალი დავალება ურჩიეს: საიქიოს გაგზავნე, შენი გარდაცვლილი დედის ბეჭედი მოატანინეო. მზის ქალმა ქმარს ამჯერად ვაშლი მისცა: გააგორე და სადაც წავა, მის კვალს გაჰყევიო.

მზის სიძემ ვაშლი გააგორა და გაჰყვა. მალე ფართო მინდორზე ირემი დაინახა. რქები ცამდე აწვდენოდა და ძლივს იდგა. გაიგო, საიქიოს მივდივარო, და შეევედრა, რქების სიმძიმის წამალი შემიტყვეო. მგზავრი გზას გაუდგა. კლდესთან ხარი ება — არც ბალახი ჰქონდა, არც წყალი, მაგრამ მსუქანი იყო. შემდეგ მშვენიერ მდელოზე მეორე ხარი ნახა: გარშემო საკვები და წყალი მრავლად იყო, თვითონ კი საოცრად გამხდარიყო. ორივეს თავისი საიდუმლო ჰქონდა. ამბობდნენ, უკან რომ ჩამოივლი, მაშინ აგიხსნითო. მერე მღვდელს შეხვდა. ზურგზე საყდარი ეკიდა. სადაც ადამიანს ნახავდა, იქ დგამდა და ლოცულობდა. მანაც სთხოვა, გამიგე, ეს ტვირთი როგორ მოვიხსნაო. მზის სიძემ უპასუხა:

რაც შემეძლება, შევიტყობ. თუ მშვიდობით დავბრუნდი, შენთანაც გამოვივლი და პასუხს მოგიტან.

კაცმა გზა განაგრძო. ერთ ადგილას მოსიყვარულე ცოლ-ქმარი ცულის ტარზე იწვა და ადგილი კიდევ რჩებოდათ. სხვაგან კი დიდი კამეჩის ტყავზე ორი ადამიანი ვერ თავსდებოდა, ერთმანეთს ეჩხუბებოდნენ, მიიწიე, ადგილი მომეციო. შემდეგ ქალი დაინახა, კვერცხებით კოშკს აგებდა. ააშენებდა ცოტას, კოშკი იშლებოდა და ქალი თავიდან იწყებდა. სხვა ქალი თონეში თეთრ პურს აკრავდა, მაგრამ მუდამ შავი ამოჰქონდა. ბოლოს ხევს მიადგა: ხიდის ნაცვლად ადამიანი იწვა და ყველა გამვლელი მასზე გადადიოდა. მზის სიძე ყველაფერს გაოცებით აკვირდებოდა. პასუხს ყველა დაბრუნებისას ჰპირდებოდა. წინ კი ხელმწიფის დედასთან შეხვედრა ელოდა.

ბოლოს მზის სიძე ხელმწიფის გარდაცვლილ დედასთან მივიდა. უთხრა, შენმა შვილმა გამომგზავნა, ბეჭედი უნდა მიუტანოო. ქალმა ბეჭედი მისცა, მაგრამ შვილის გაუმაძღრობამ გაამწარა. თავისი სათქმელიც გაატანა:

ბეჭედი წაუღე. უთხარი, დედას აქაც მოსვენებას არ აძლევ-თქო. თუ სხვის ბედნიერებას ასე ერჩი, შენივე ვეზირების ბოროტ რჩევას შეეწირები. შენი უსამართლობა შენვე დაგიბრუნდება.

მზის სიძემ გზად შეხვედრილი ირემი და ტვირთიანი მღვდელი ახსენა. სთხოვა, მათი გასაჭირის პასუხიც მასწავლეო. ხელმწიფის დედამ აუხსნა:

ირემს უთხარი, მაისის წყალი დალიოს და მძიმე რქები დასცვივდება. მღვდელმა საყდარი სოფლის შუაგულში დადგას და ზარები დაკიდოს. ლოცვის დროს დარეკოს. ვისაც ლოცვა მოუნდება, თვითონ მივა. ყველას დევნა და ტვირთის ზურგით ტარება აღარ სჭირდება.

მზის სიძემ ბეჭედი შეინახა, ნათქვამი დაიმახსოვრა და უკან დაბრუნების გზას დაადგა. ახლა მისთვის ყველა უცნაური შეხვედრის აზრი უნდა გამხდარიყო გასაგები.

უკან გზაზე კაცხიდამ თავისი ამბავი გაუმხილა: სიცოცხლეში ხიდს განვაგებდი და გაჭირვებულსაც უფულოდ არ ვატარებდიო. პურის მცხობელმა თქვა, მშიერ მგზავრს თვალს ვარიდებდი, პურის მიცემა არ მინდოდაო. ამიტომ აქ მის თეთრ პურს სიკეთე აღარ მოჰქონდა. კვერცხების კოშკის მშენებელიც წარსულს იხსენებდა — სხვის კვერცხებს იპარავდა. კამეჩის ტყავზე მწოლიარე ცოლ-ქმარი სიცოცხლეშიც ერთმანეთის მტრები ყოფილიყვნენ. დიდი ადგილი მათთვის მაინც ვიწრო იყო. ცულის ტარზე მყოფებს კი ერთმანეთი უყვარდათ — მათთვის პატარა ადგილიც საკმარისი გამოდგა. მზის სიძემ მღვდელს მიღებული რჩევა გადასცა. შემდეგ ხარებს მიადგა. გამხდარმა ხარმა თავისი უწინდელი უსაქმურობის ამბავი უამბო. კლდესთან მყოფმა მსუქანმა ხარმა კი თქვა:

ჩემს პატრონს ერთგულად ვემსახურებოდი. არც მე ვღალატობდი და არც ის მაკლებდა მოვლას. ახლა ის სიკეთე მარჩენს, რაც ერთმანეთისთვის გაგვიკეთებია.

ბოლოს მზის სიძე ირემს შეხვდა და მაისის წყლის ამბავი უთხრა. ირემმა ზღაპრული წამალი მიიღო, მძიმე რქები დასცვივდა და თავისუფლად სიარული შეძლო. მზის სიძე შინ დაბრუნდა. ხელმწიფეს დედის ბეჭედიც მიუტანა და მისი ნათქვამიც გადასცა. ძველი ზღაპარი ამბობს: დედის სიტყვამ ძალა გამოაჩინა. ხელმწიფე კურდღლად იქცა, მისი ნაზირ-ვეზირები კი — მგლებად. ბოროტ მრჩევლებს თვითონვე ემსხვერპლა. სამეფო მზის სიძეს დარჩა. იგი მზის ქალთან ერთად ახალ ცხოვრებას შეუდგა. ჭირი იქა, ლხინი აქა. ქატო იქა, ფქვილი აქა.