ნასყიდა

ნასყიდა. ერთ ღარიბ ოჯახში დაკვირვებული ახალგაზრდა ცხოვრობდა. სხვები საგანს მხოლოდ გარედან შეხედავდნენ, ის კი ცდილობდა, გაეგო, რა იმალებოდა მის უკან. მშობლების გაჭირვება აწუხებდა და გადაწყვიტა, შორეულ ქვეყანაში სამსახური ეძებნა. მამა გზაზე გაჰყვა. სამეფოში რომ ჩავიდნენ, გაიგეს, ხელმწიფე მოხერხებულ მსახურს ეძებდა. ახალგაზრდამ ხუთი თუმნის წინასწარ გადახდა ითხოვა. მეფემ იკითხა, ამდენი რად უნდა გადავიხადოო. მამამ უპასუხა: ჩემს შვილს საგნის ფასის, ცხენის ხასიათისა და ადამიანის საქციელის დანახვა შეუძლიაო. მეფე დათანხმდა. სასახლეში ბიჭს ნასყიდა შეარქვეს, თითქოს წინასწარ გადახდილი ფულით ადამიანის გონების ყიდვაც შეიძლებოდა.

მამა, ეს ჩემი მომავალი შრომის საფასურია. წაიღე და საჭირო რამეები იყიდეთ. მე აქ ცოდნასაც შევიძენ და გზასაც გავიკვლევ. სახელიც რაც უნდა დამარქვან, ჩემი ფიქრი ჩემთან დარჩება. მთავარია, შინ დაბრუნებისას ისევ თქვენს კართან მოვიდე.

მამა შინ დაბრუნდა. მშობლებმა ფული შეინახეს — დანაზოგზე მეტად შვილის მონატრება აწუხებდათ. სასახლეში კი ნასყიდას ყოველდღე თითო პურს აძლევდნენ. ერთ დღეს ვაჭარმა მეფეს უცნაური ქვა მიუტანა: ადამიანის თვალს ჰგავდა, ელვარებდა და თითქოს ყველაფერს ხედავდა. საფასურად თავისი წონის ოქრო მოითხოვა. სასწორის ერთ მხარეს ქვა დადეს, მეორეზე — ოქრო. უმატებდნენ მონეტებს, ყელსაბამებს, თასებს, მაგრამ ქვას ვერაფერი გადასწონიდა. მეფე გაოცდა და ნასყიდა მოიხმო. აბა, შენი დაკვირვება აქ თუ გამოგვადგებაო.

ეს ქვა გაუმაძღარ მზერას ჰგავს, მეფევ. რაც მეტი ეძლევა, მით მეტი უნდა. ოქროთი ვერ გააძღებ. ერთი მუჭა მიწა მომიტანეთ. აი, მიწა ზედ გადავუსვათ... ახლა შეხედეთ სასწორს. მსუბუქი გახდა! ამ ზღაპრული თვალის ძალა გახსენებაში იყო: ყველაფერი ერთ დღეს მიწასთან ბრუნდება და უსასრულო დაგროვებაც მაშინ თავის ზომას კარგავს.

მეფეს პასუხი მოეწონა და ბრძანა, ნასყიდას დღეში სამი პური მისცენო. გავიდა დრო. სასახლეში ულამაზესი ცხენი მოიყვანეს. ისე მსუბუქად მოძრაობდა, თითქოს მიწა მხოლოდ მისი ჩრდილისთვის იყო. მეფეს ყიდვა მოუნდა, მაგრამ ამჯერად ჯერ ნასყიდას ჰკითხა აზრი. ახალგაზრდა ცხენს დააკვირდა, პატრონის ამბავს მოუსმინა და უთხრა: ეს რაში კარგია, ოღონდ ერთი უჩვეულო ჩვევა აქვსო.

როგორც მისი გაზრდის ამბავი გავიგე, ადრე დაობლებულა და კამეჩთან ერთად გაუზრდიათ. ამიტომ სიგრილეს თავისებურად ეძებს: სიცხეში წყლიან ტალახს თუ დაინახავს, შეიძლება შიგ ჩაწვეს. სისწრაფე მშვენიერია, მაგრამ ჩვევის ცოდნა არანაკლებ საჭიროა. ცხენი იყიდე, თუ მოგწონს, ოღონდ მის ბუნებასაც ანგარიში გაუწიე.

მეფემ რჩევის მეორე ნახევარი დაივიწყა. ცხენი იყიდა და სანადიროდ გავიდა. რაში სწრაფად მიქროდა, ხელმწიფე აღტაცებული იყო. მაგრამ შუადღისას სიცხემ მოიმატა. ცხენმა გუბე დაინახა, იქით გაიწია და გრილ ტალახში მოხერხებულად ჩაწვა. მეფე კი თავიდან ფეხებამდე დაისვარა. სასახლეში დაბრუნებულმა მხოლოდ ეს თქვა: ნასყიდას კიდევ ერთი პური დაუმატეთო. მალე ახალი სურვილი გაუჩნდა — უნდოდა გაეგო, ვინ იყო მისი ერთგული. ხალხი მოიწვია და ნასყიდას ადამიანების კარგებად და ცუდებად დაყოფა მოსთხოვა. დარბაზში ყველა შეშინდა. ზოგმა ბიჭს საჩუქარი შესთავაზა, ოღონდ ჩემზე ავი არაფერი თქვაო.

საჩუქრებს უკან წაიღებთ. ადამიანის ღირსებას ასე ვერ შევაფასებ. მეფევ, ჯერ წერილობით დამპირდი, რომ გულწრფელი პასუხისთვის არავის დასჯი. ახლა კი მოისმინე: აქ არავინ დამინახავს ისეთი, ვისაც უსაბუთოდ მოღალატე უნდა ვუწოდო. სამაგიეროდ ვხედავ შიშს, რომელიც შენმა ბრძანებამ გააჩინა. ადამიანების ცნობა მათთვის იარლიყის მიწებება არ არის. სანამ სხვების გულს გამოცდი, საკუთარ საქციელს შეხედე.

მეფეს სიტყვები ეწყინა, თუმცა დანაპირებს ვერ გადავიდოდა. ნასყიდამ კიდევ უთხრა: გვარით და წოდებით ნუ იამაყებ, ღირსებას ყოველდღიური ქცევა ქმნის. შეიძლება მეფის სამოსშიც ხელოსნის შვილი იდგესო. ეს უკანასკნელი სიტყვები ხელმწიფეს გულში ჩარჩა. დედას თავისი წარმოშობის ამბავი ჰკითხა. დედამ სიმართლე უამბო: მისი მამა უბრალო ხარაზი ყოფილა. მეფემ დიდხანს იფიქრა. საიდუმლო მის ღირსებას არ აკლებდა, მაგრამ საკუთარი ამპარტავნება უკვე სხვა თვალით დაინახა. ნასყიდა დაიბარა, სამსახურის საფასური სრულად გადაუხადა, საჩუქრებიც მისცა და შინ დაბრუნების ნება დართო.

შინ დავბრუნდები, მეფევ. ჩემი ყველაზე დიდი ჯილდო ის იქნება, რომ მშობლები მშვიდად დავინახო. შენ კი თუ ჩემი სიტყვებიდან ერთს შეინახავ, ეს იყოს: ადამიანს არც ნაყიდი სახელი ეკუთვნის და არც სხვისი შიშით მოპოვებული ერთგულება. ნდობას ყოველდღე თავიდან აშენებ.

ნასყიდა სოფლის გზას დაადგა. სახლში მშობლები დახვდნენ, წლებმა და მონატრებამ დაღლილები. როცა შვილი დაინახეს, სიხარულისგან სიტყვები ვეღარ იპოვეს. მამამ შენახული ხუთი თუმანი გამოუტანა. ბიჭმა ფულს დახედა, მერე ორივე გულში ჩაიკრა. ახლა ერთად მოვიხმართ, უთხრა. სახლი შეაკეთეს, ბაღი გააშენეს და გაჭირვებულ მეზობლებსაც დაეხმარნენ. ნასყიდას სახელი სოფელში დარჩა, მაგრამ ყველას სხვა რამ ახსოვდა: ახალგაზრდა, რომელიც ელვარებას არ მოტყუვდა, ჩვევას დააკვირდა და შიშით სავსე დარბაზში სიმართლის თქმა გაბედა.