ფაშგუნდი

ფაშგუნდი. თავი პირველი. დაკარგული გზა. ერთ ხელმწიფეს მშვენიერი ბაღი ჰქონდა. ბაღში დიდი ვაშლის ხე იდგა და საოცარი ნაყოფი ესხა. მაგრამ ღამღამობით ვიღაც მოდიოდა და ვაშლებს იპარავდა. ხელმწიფემ სამი ვაჟი დაიბარა: ბაღს რიგრიგობით უდარაჯეთ და სიმართლე გაარკვიეთო. უფროსმა პირველივე ღამეს დაიძინა. შუათანამაც ვერ იფხიზლა. მესამე ღამე უმცროსს ერგო.

ჯერ გავიგებ, ვინ მოდის. მხოლოდ ვაშლების დაცვა კი არა, მამისთვის სიმართლის თქმაა საჭირო. თუ ვერაფერს ვნახავ, იმასაც პატიოსნად ვეტყვი.

შუაღამისას ბაღში დევი შემოვიდა. უმცროსმა ისარი გაუშვა და მძარცველი შეაჩერა. შეშინებული დევი გაიქცა. დილით ვაჟმა ძმები კვალზე წაიყვანა. დიდი ქვის ქვეშ მიწისქვეშა შესასვლელი იპოვეს. უფროსი ცოტა ჩაუშვეს და შეშინებულმა უკან აყვანა ითხოვა. შუათანაც მალე დაბრუნდა. უმცროსმა თოკი წელზე მოიბა და სიბნელეში ჩავიდა.

კიდევ ჩამიშვით! ხმა მესმის, მაგრამ გზა ჯერ არ დასრულებულა. როცა მიწას მივწვდები, თოკს შეგატყობინებთ. ოღონდ ერთმანეთი არ დავტოვოთ.

ქვემოთ დევის სამყოფელი იყო. ვაჟმა ბოროტი ძალა დაამარცხა და ოთახები მოიარა. ერთ მათგანში სამი დატყვევებული ქალი იპოვა. კარის გაღება მათთვის მზის ამოსვლას ჰგავდა. ვაჟმა ჯერ უფროსი ააყვანინა ძმებს, შემდეგ — შუათანა. უმცროსი ქალი კი აფრთხილებდა: ჯერ თვითონ ადი, შენს ძმებს ნუ ენდობიო. ვაჟს ძმების ღალატი ვერ წარმოედგინა.

ვერ დაგტოვებ აქ, როცა შენს ამოყვანას ვახერხებ. ჯერ შენ ადი. მე მერე ამოვალ. ადამიანი დასახმარებლად თუ ჩამოდის, თავის უსაფრთხოებას სხვაზე წინ არ უნდა აყენებდეს.

ქალმა მაინც ასწავლა საიდუმლო გასასვლელი: შორეულ ოთახში ორი ჯადოსნური ცხვარი იყო, თეთრი ქვედა ქვეყანამდე მიიყვანდა. საჭირო სიტყვებიც გაანდო, რათა გზის ბოლოს რბილად დაშვებულიყო. ქალი ზემოთ ავიდა. ძმებმა კი უმცროსს თოკი აღარ დაუბრუნეს. ვაჟი მარტო დარჩა. ცოტა ხანს დაღონდა, მერე რჩევა გაიხსენა, თეთრ ცხვარზე შეჯდა და ქვევით გაეშურა.

მოხუცის სახურავი რბილად შემეგებოს... გზა მშვიდობიანად დამასრულებინოს... აი, სინათლეც გამოჩნდა! ჯერ კიდევ შეიძლება შინ დაბრუნება.

ვაჟი მოხუცი ქალის სახლთან აღმოჩნდა. ქალმა შეიფარა და შვილივით მიიღო. მალე სტუმარმა უცნაური გაჭირვება შეამჩნია: ქალაქში წყალი თითქმის არავის ჰქონდა. წყაროს დევი დაჰპატრონებოდა. ხალხი თითო წვეთს უფრთხილდებოდა. ვაჟმა კოკა აიღო და წყაროს მიადგა. დევმა ჰკითხა, ვინ ხარო. სტუმარი ვარო, უპასუხა. პირველად დევმა წყლის წაღების ნება მისცა.

ამ წყალს მხოლოდ ჩემთვის არ წავიღებ. ქალაქში ბავშვები და მოხუცებიც ელიან. ერთი კოკა ყველას ვერ ეყოფა, მაგრამ დასაწყისი მაინც იქნება.

წყალი ხალხს გაუნაწილეს. ვაჟი მეორედ დაბრუნდა, მერე — მესამედ. დევი გაბრაზდა: ამდენჯერ სტუმრობა ვის გაუგონიაო! ვაჟს თავს დაესხა. ბრძოლა მძიმე იყო, მაგრამ ბოლოს უფლისწულმა გაიმარჯვა და წყაროს გზა გახსნა. ქალაქი წყალს დაუბრუნდა. ხელმწიფემ მხსნელი იპოვა, სასახლეში მიიწვია და ჯილდო შესთავაზა. ვაჟს არც ოქრო მოუთხოვია და არც ტახტი.

მადლობა მასპინძლობისთვის, მაგრამ ჩემი სახლი ზემო ქვეყანაშია. იქ ადამიანები მელოდებიან და დაუმთავრებელი ამბავიც დამრჩა. თუ შინ დაბრუნების გზას მასწავლით, ეს ყველა საჩუქარზე ძვირფასი იქნება.

ხელმწიფემ უთხრა: ზემო ქვეყანაში მხოლოდ უზარმაზარ ფრინველს, ფაშგუნდს, შეუძლია ასვლა. მაგრამ მისი ბუდემდე მისვლა იოლი არ არისო. ვაჟმა გზა დაიმახსოვრა, მოხუცს მადლობა გადაუხადა და ახალი თავგადასავლისკენ გაეშურა. ჯერ არ იცოდა, რომ შინ დასაბრუნებელ გზას კიდევ ერთი სხვისთვის გაწეული სიკეთე გაუხსნიდა.

ფაშგუნდი. თავი მეორე. ფრთებით გაკვალული გზა. უფლისწული დიდ ბუდეს მიადგა. შიგ ორი ბარტყი დახვდა. ერთი ტიროდა, მეორე კი ცდილობდა, გაეღიმა. ბუდეს გველეშაპი დასჩვეოდა და ორივეს საფრთხე ემუქრებოდა. ვაჟმა ისინი დაამშვიდა და დარაჯად დარჩა. როცა ცა დაბნელდა და ურჩხული გამოჩნდა, უფლისწულმა ბარტყები დაიცვა. ბოროტი სტუმარი დაამარცხა და ბუდეს საფრთხე მოაშორა. ცოტა ხანში ფაშგუნდი დაბრუნდა. შვილები ცოცხალი რომ ნახა, სიხარულით ფრთები გაშალა.

ვინ დაგიცვათ, ჩემო შვილებო? ვინ არ მიატოვა ეს ბუდე? მოდი ჩემთან, კეთილო მგზავრო. ვინც ჩემს შვილებს დაეხმარა, ჩემს სახლში მტერი ვერ იქნება.

ბარტყებმა მხსნელი დედას გააცნეს. ფაშგუნდმა ვაჟი ფრთებში მოიქცია და მადლობა გადაუხადა. მერე ჰკითხა, რით შეეძლო სანაცვლოდ დახმარება. ვაჟმა თავისი ამბავი მოუყვა: ძმების ღალატი, ქვედა ქვეყანაში დაკარგული გზა, წყაროს გათავისუფლება. ბოლოს მხოლოდ ერთი სურვილი გამოთქვა — შინ დაბრუნება. ფაშგუნდი დაფიქრდა. ზემო ქვეყნისკენ გზა გრძელი იყო, მაგრამ სიკეთე უპასუხოდ არ უნდა დარჩენილიყო.

აგიყვან. გზას კარგად ვიცნობ, ოღონდ წინასწარ უნდა მოვემზადოთ. საკვები თან წავიღოთ. როცა შენკენ მოვბრუნდები, მომაწოდე, რომ ძალა აღვიდგინო. მტკიცედ დაჯექი და ნუ შეგეშინდება: ღრუბლის იქითაც შეიძლება გზა არსებობდეს.

ქალაქის ხალხმა მგზავრებს მარაგი გაუმზადა. ვაჟი ფაშგუნდის ზურგზე მოთავსდა და ფრინველმა ფრთები გაშალა. ბუდე ქვემოთ დაპატარავდა. კლდეებს გასცდნენ, ბნელ სივრცეს გადაუარეს და მაღლა, სინათლისკენ აიჭრნენ. რამდენჯერაც ფაშგუნდი მოხედავდა, ვაჟი იმდენჯერ აწვდიდა საკვებს. ბოლოს მარაგი თითქმის გათავდა. უფლისწულმა თავისი უკანასკნელი ულუფაც გაუწოდა. ზემო ქვეყნის ნათელი უკვე ჩანდა, მაგრამ დარჩენილი მონაკვეთი ყველაზე მძიმე იყო.

უკანასკნელი აღმართია. მტკიცედ იყავი, მგზავრო. ჩემი ფრთები დაღლილია, მაგრამ შენმა სიკეთემ ძალა შემმატა. კიდევ ცოტაც... აი, შენი ქვეყნის ცა!

ფაშგუნდი მიწაზე დაეშვა. უფლისწულმა ნაცნობი ჰაერი ჩაისუნთქა. მგზავრობით დაღლილს ფეხები უკანკალებდა. ფრინველმა ფრთა შეახო და ჯადოსნურმა ძალამ კვლავ გაამხნევა. ვაჟმა მადლობა გადაუხადა. ფაშგუნდს კი სიხარულით ეღიმებოდა: ბუდეში გადარჩენილი შვილები ელოდნენ, აქ კი კიდევ ერთმა მგზავრმა იპოვა დაკარგული სახლი.

მშვიდობიანად იარე. გახსოვდეს, გზა მარტო ძლიერი ფრთებით არ იკვლევა. ზოგჯერ იგი იწყება იქ, სადაც სხვის დასახმარებლად შეჩერდები. შენ ჩემს ბარტყებთან დარჩი; ამიტომ მეც შენთან დავრჩი.

უფლისწული სასახლისკენ გაემართა. გზაში მეღორეს შეხვდა. კაცმა უამბო, რომ უმცროსი უფლისწული დაკარგული ეგონათ, უფროსი ძმა კი მის მიერ გადარჩენილ ქალთან ქორწილს აპირებდა. ვაჟმა მეღორეს ტანისამოსი გაუცვალა და სასახლეში შეუმჩნევლად შევიდა. დარბაზში მისი ძველი მშვილდი დაჰქონდათ. ყველა ცდილობდა მის მოზიდვას, მაგრამ ვერავინ ერეოდა. ბოლოს მშვილდი უბრალო ტანსაცმელში მყოფ სტუმარსაც მისცეს. ვაჟმა ხელი მოჰკიდა და ის იოლად მოზიდა. ქალმა მაშინვე იცნო თავისი მხსნელი. უფლისწულმა იარაღი დაუშვა და ყველაფერი ყველას გასაგონად თქვა. ძმების ტყუილს ვეღარავინ დამალა. მათი უსამართლო ძალაუფლება დასრულდა. ქალსაც ჰკითხეს საკუთარი სურვილი და მან უმცროსთან ერთად ცხოვრების არჩევანი გააკეთა. ხელმწიფემ ვაჟი გულში ჩაიკრა. შემდეგ დიდი დღესასწაული გაიმართა. ვაჟს თავისი მოგზაურობიდან განსაკუთრებით ერთი ხმა ახსოვდა — ფაშგუნდის მადლიერი, ღრმა ხმა. იცოდა: შინ დაბრუნება მხოლოდ მისი გამბედაობის ნაყოფი არ იყო. ამ გზაში მოხუცის მზრუნველობა, ქალაქის მადლიერება, ბარტყების ნდობა და დიდი ფრინველის ფრთებიც მონაწილეობდა. ასე დასრულდა ფაშგუნდის ზღაპარი — ამბავი სიკეთისა, რომელიც დაკარგულ გზასაც კი გიბრუნებს.