სამი და

სამი და. ღარიბ ოჯახში სამი ქალიშვილი იზრდებოდა. მშობლებს ცოტა რამ ებადათ, მაგრამ იმედს არ კარგავდნენ. ერთხელ თაროს დასუფთავებისას ხორბლის რამდენიმე მარცვალი იპოვეს. მიწა დაამუშავეს და დათესეს. იმ მცირე თესლიდან ისეთი ყანა ამოვიდა, ქარში მწვანე ზღვის ტალღას ჰგავდა. ოჯახმა მოსავალი მოიმკა და დიდი ძნა შეკრა. მეორე დღეს კი ძნას უზარმაზარი გველეშაპი შემოხვეოდა.

მამა, ჯერ გავიგოთ, რატომ მოვიდა. შორიდან შეშინება ადვილია, მაგრამ პასუხს ასე ვერ მივიღებთ. მე მივალ და ვკითხავ, რა უნდა ჩვენი მოსავლისგან.

უფროს დებს გველეშაპთან მიახლოება შეეშინდათ. უმცროსმა კი მისი სიტყვა მოისმინა: იგი მეუღლეს ეძებდა. გოგონამ საკუთარი ნებით გადაწყვიტა მას გაჰყოლოდა. სოფელს რომ გასცდნენ, გველეშაპის სახე გაქრა და მის წინ კეთილი ვაჟი გამოჩნდა. თურმე ჯადო ედო. ვაჟმა აუხსნა: ჩემს ქვეყანაში ჩვეულებრივი სიტყვები უკუღმა ესმით და ეს წესი უნდა გახსოვდესო.

თუ წყლის დაღვრას მთხოვენ, წყალი უნდა მივიტანო? თუ სუფრის ალაგებას მეტყვიან, უნდა გავშალო? უცნაური წესია... მაგრამ ყურადღებით მოგისმენ და ყველაფერს დავიმახსოვრებ.

ახალ სახლში გოგონამ ქმრის რჩევა არ დაივიწყა. დედამთილის ნათქვამს სწორად იგებდა და საქმეს მშვიდად აკეთებდა. ყველას უკვირდა მისი მოხერხება. მალე შეიყვარეს კიდეც. დრო გავიდა და ქალს პატარა ვაჟი შეეძინა. მშობლების სანახავად სამშობლოში დაბრუნდა. დებს მისი ბედნიერების დანახვა გაუხარდებოდათ, შური რომ არ შეჰპარვოდათ გულში. უკან დაბრუნებისას უფროსმა დამ გაყოლა მოისურვა.

თუ წამოხვალ, ერთად ვიაროთ. ჩვენი წესები უცნაურია, მაგრამ გზაში აგიხსნი. ბავშვსაც გაგაცნობ უკეთ. შეხედე, როგორ გიღიმის!

გზაზე ვაშლის ხეს ჩაუარეს. უფროსმა უმცროსს ტანისამოსის გაცვლა შესთავაზა: შენი ძვირფასი კაბა არ დაიხეს, ჩემი ჩაიცვი და ვაშლი მოკრიფეო. თვითონ ბავშვს დაიჭერდა. უმცროსს დასთან ეჭვი არ გასჩენია. ხეზე ავიდა. უფროსმა კი ბავშვი აიყვანა და წავიდა. ქმარს წინ მიეწია და თავი მის ცოლად მოაჩვენა. ჯადოსნური მოტყუების ბურუსმა კაცს სიმართლე დააფარა.

დაო, მოიცადე! ბავშვი მიტირის! აქ მარტო ნუ დამტოვებ. მისი ხმა მესმის... პატარავ, დედა აქ არის. როგორმე შენამდე მოვალ.

ქალი ხეზე დარჩა. მისმა დარდმა ტყესაც უწია და ზღაპრის ჯადომ მისი ხმა ლერწამში შეინახა. ვაშლის ხის ძირში მაღალი მწვანე ღეროები ამოვიდა. სახლში მისული ცრუ მეუღლე კი ადგილობრივ წესებს ვერ იგებდა: რასაც ეტყოდნენ, პირდაპირ ასრულებდა და ნივთებს აზიანებდა. ოჯახი გაკვირვებული იყო. ბავშვი გაიზარდა და ერთხელ ძროხას საძოვარზე გაჰყვა. სწორედ იმ ვაშლის ხეს მიადგა.

პატარავ, ჩემს ხმას მოუსმინე. შორიდან გიცნობ და შენთან მოვდივარ. მე შენი დედა ვარ. ჩემს სიყვარულს დაკარგვა ვერ აიძულებს გაჩუმებას.

ბიჭმა ლერწმისგან პატარა სტვირი გააკეთა. როცა დაუკრა, ნაცნობმა სითბომ შემოახვია. სტვირი დედის ხმას ატარებდა. ბავშვმა იგი გულში ჩაიკრა და შინ წაიღო. უფროსმა დამ ეს გაიგონა და შეშინდა. სტვირი დაამტვრია, მაგრამ ხმა ნამტვრევებშიც დარჩა. ისინი ცეცხლში ჩაყარა, თუმცა სიმართლე ასე ვერ გააქრო. ნაცრიდან ქალის სახე გამოიკვეთა. ნაცარი გარეთ გაიტანეს და იმ ადგილას ალვის ხე ამოვიდა.

შეიძლება კარი დამიკეტო, მაგრამ ჩემს ამბავს ვერ წაშლი. ერთი პატარა ნატეხიც საკმარისია, რომ სიმართლემ გზა გააგრძელოს.

ალვის ხის ჩრდილში ვაჟი უცნაურ სიმშვიდეს გრძნობდა. იქ ისვენებდა, ღამით კი ტოტები მისკენ იხრებოდა. ცრუ მეუღლეს ხე აღარ მოეწონა და მისი მოჭრა მოითხოვა. კაცი არ დათანხმდა. ქალი მაინც თავისას არ მოეშვა და მის არყოფნაში ხე მოაჭრევინა. ერთი პატარა ნაფოტი ქარმა უშვილო მოხუცის ეზოში გადაიტანა. მოხუცმა ნაფოტი სახლში შეინახა. ამის შემდეგ იქ საოცარი რამ დაიწყო.

ეს სახლი პატარაა, მაგრამ აქ სითბოა. სანამ მოხუცი დაბრუნდება, იატაკს დავგვი, ჭურჭელს დავრეცხავ და ყველაფერი თავის ადგილას დავაწყობ. სიკეთე ჩუმადაც შეიძლება გაკეთდეს.

როცა მოხუცი შინ არ იყო, ნაფოტი ქალად იქცეოდა და სახლს ალაგებდა. დაბრუნებამდე ისევ ნაფოტის სახეს იღებდა. მოხუცი მეზობლებს მადლობას უხდიდა, მაგრამ არავინ იცოდა, ვინ ეხმარებოდა. ბოლოს კართან დაიმალა და საიდუმლო ნახა. ქალი შეშინდა, მოხუცმა კი დაამშვიდა: ნუ გეშინია, შვილად მიგიღებ და ამ სახლს ერთად მოვუვლითო. მისმა გულწრფელმა სითბომ ქალს ადამიანის სახე სამუდამოდ დაუბრუნა.

მადლობა, დედა. შენთან თავს დაცულად ვგრძნობ. მაგრამ ჩემი შვილი მენატრება. მინდა, ერთ დღეს ჩემი ოჯახი აქ მოვიწვიოთ. სათქმელი მაქვს და ახლა მისი თქმის ძალაც დამიბრუნდა.

მოხუცი დათანხმდა. სუფრა გაშალეს და ქალის ქმარი, შვილი და უფროსი და მიიწვიეს. კაცს მასპინძელი ქალი ეცნობოდა, მაგრამ მოგონებას ჯერ ვერ სწვდებოდა. ბავშვი კი მის ხმას უსმენდა, როგორც ოდესღაც ლერწმის სტვირს. როცა ყველანი დასხდნენ, ქალმა სტუმრებს შეხედა და მშვიდად წარმოთქვა სიტყვები, რომლებმაც მოტყუების ბურუსი გაფანტა.

კეთილი იყოს შენი დაბრუნება ჩემთან, ჩემო ქმარო. შენიც, ჩემო შვილო. შენც მომისმინე, ჩემო დაო. ვაშლის ხიდან დაწყებული ამბავი ბოლომდე უნდა გიამბოთ. ამჯერად ჩემს ხმას აღარავინ გააჩუმებს.

ქალმა ყველაფერი მოჰყვა. ქმარმა თავისი ნამდვილი მეუღლე შეიცნო, ბიჭმა — დედა. უფროსი დის მოტყუება გამოაშკარავდა. მას აღარ მისცეს ოჯახისთვის ზიანის მიყენების უფლება. დედა შვილს გადაეხვია. მოხუცი ახლოს იდგა და იღიმებოდა: მის პატარა სახლში დაკარგულმა ადამიანებმა ერთმანეთი იპოვეს.

ახლა ერთად ვართ. მაგრამ ამ სახლს არ დავივიწყებთ. აქ შემიფარეს, აქ მომისმინეს და აქ დამიბრუნდა იმედი. შენც ჩვენი ოჯახის წევრი ხარ, დედა.

ოჯახი მშვიდობიან ცხოვრებას დაუბრუნდა. მოხუციც მათ სიხარულს იზიარებდა. ვაშლის ხესთან კი ლერწამი ისევ შრიალებდა, თითქოს ახსენებდა გამვლელს: სიმართლეს ხანდახან გრძელი გზა აქვს გასავლელი, მაგრამ კეთილი გული მისთვის თავშესაფარს ყოველთვის იპოვის. ასე დასრულდა სამი დის ზღაპარი.