სამი ძმისა

სამი ძმისა. პირველი თავი. გორის საიდუმლო. სამი ძმა დიდი გაჭირვებით ცხოვრობდა. ხან რომელს ჰქონდა სამუშაო, ხან რომელს, მაგრამ ოჯახში საკვები ხშირად არ ჰყოფნიდათ. ბოლოს უფროსებმა უმცროსს უთხრეს, შენთვის ცადე ბედი, იქნებ უკეთესი გზა იპოვოო. ბიჭი გულდაწყვეტილი წავიდა. ბევრი იარა და ერთი გორის ფერდობთან დასასვენებლად ჩამოჯდა. დაბლა უცნობი ხალხი შენიშნა. მათ წინ ოქრო, ვერცხლი და ძვირფასი ქვები ეწყო. მალე მიხვდა, რომ ყაჩაღების სამალავს წააწყდა.

ეს სიმდიდრე აქ შემთხვევით არ დაგროვდებოდა. ნეტავ საიდან მოაქვთ? ახლოს ვერ მივალ. ჯერ დავიცდი და მოვუსმენ. თვითონვე მეუბნება გული, რომ ამ ადგილს თავისი საიდუმლო აქვს.

ყაჩაღების მეთაური გორას მიუახლოვდა და წარმოთქვა: გორავ, გაიხსენი! მიწაში დამალული კარი გაიღო. ნადავლი შიგ შეიტანეს, შემდეგ გორას შეკვრა უბრძანეს და წავიდნენ. უმცროსმა ძმამ მათი წასვლა დააცადა. იგივე სიტყვები თქვა და კარიც გაეხსნა. გამოქვაბულში უთვალავი ძვირფასეულობა იდო. ბიჭმა მცირე გუდა აავსო, გამოვიდა და კარი ისევ დახურა. შინ დაბრუნდა. მალე მისი ცხოვრება შეიცვალა, მაგრამ ნაპოვნი საიდუმლო მშვიდობასთან ერთად საფრთხესაც ნიშნავდა.

ახლა საკვებიც გვაქვს და სახურავის შეკეთებაც შეგვიძლია. მეტის სურვილს არ უნდა ავყვე. იქ ვინც ბრუნდება, კეთილი სტუმარი არ არის. უმჯობესია, ძმებს გავუზიარო და ეს გზა უკან მოვიტოვო.

უფროს ძმას აინტერესებდა, უმცროსი რას ზომავდა ხოლმე მისგან ნათხოვარი ჭურჭლით. საზომის ძირზე ცოტა ერბო წაუსვა. როცა ჭურჭელი დაბრუნდა, ზედ მარგალიტი იყო მიწებებული. უფროსი ძმა საიდუმლოს დაჟინებით მოითხოვდა. უმცროსმა გააფრთხილა, რაც გვაქვს, საკმარისია, იქ წასვლა სახიფათოაო. მაგრამ უფროსს ბევრი ოქროს წამოღება უკვე წარმოედგინა. ბოლოს გორის ადგილიც გაიგო და ჯადოსნური სიტყვებიც. მრავალი საპალნე მოამზადა და გზას გაუდგა.

ძმაო, ჩემს ნაპოვნს გაგიყოფ, ოღონდ იქ ნუ წახვალ. გუდების რაოდენობა უსაფრთხოებას არ შეგმატებს. თუ მაინც წახვალ, დრო არ დაკარგო და სიტყვები ზუსტად დაიმახსოვრე. ყველაზე მძიმე საპალნე ხანდახან სიხარბეა.

უფროსი ძმა გორაში შევიდა და ტომრების ავსება დაიწყო. ოქროს თვლა გაიტაცა. როცა გამოსვლა მოინდომა, კარის გამხსნელი სიტყვა ვეღარ გაიხსენა. ყაჩაღები დაბრუნდნენ. ზღაპრის ეს ადგილი სევდიანია: უფროსი ძმა შინ ვეღარ დაბრუნდა. უმცროსი საძებრად წავიდა და მისი სიკვდილის ამბავი იქ გაიგო. ძმა შინ წამოასვენა და ოჯახმა დაკრძალა. ყაჩაღებს კი უნდოდათ შეეტყოთ, ვინ იცოდა სამალავის გზა. მათ კვალს ერთმა ხელოსანმა უნებურად მიაგნებინა, რომელმაც ოჯახს დაკრძალვის მომზადებაში შეუწყო ხელი.

ოქრო ვერაფერს შეცვლის. ძმა დავკარგეთ და ახლა ცოცხლებს უნდა მოვუფრთხილდეთ. ამ სახლმა შიში არ უნდა დაიმალოს მხოლოდ იმიტომ, რომ გარედან შეძლებულად გამოიყურება. ყველას ვეტყვი, ფრთხილად იყვნენ და უცნაური რამე თუ შენიშნეს, მაშინვე შეგვატყობინონ.

ერთ ღამეს ყაჩაღებმა სახლს მიაგნეს და კარზე საიდუმლო ნიშანი დაადეს. ეგონათ, დილით ადვილად იცნობდნენ. მაგრამ ოჯახში ერთი დაკვირვებული ქალი მუშაობდა. ყოველდღე ამოწმებდა ეზოს და კარს, ზრუნავდა სახლზე და ბევრ ისეთ რამეს ხედავდა, სხვებს რომ ყურადღების მიღმა რჩებოდათ. დილაადრიან გარეთ გამოვიდა და უცნობი ნიშანი მაშინვე შენიშნა. ახლა ოჯახის გადარჩენა მის სიმახვილეზე იყო დამოკიდებული.

მეორე თავი. ფხიზელი ქალის სამი გამარჯვება. ქალმა კარზე დადებული ნიშანი კარგად დაათვალიერა. არც ოჯახის წევრებს გაეკეთებინათ და არც ჩვეულებრივ ნაკვალევს ჰგავდა. მან მეზობელ კარებზეც ზუსტად ასეთი ნიშნები დატოვა. დილით ყაჩაღები მოვიდნენ და დაიბნენ: ყველა შესასვლელი ერთმანეთს ჰგავდა. თავიანთი მონიშნული სახლი ვეღარ ამოიცნეს და უკან დაბრუნდნენ. ქალმა ძმებს ამბავი უამბო, მაგრამ საფრთხე ჯერ არ დასრულებულა.

ნიშანი შემთხვევით არ გაჩენილა. ვინც მოვიდა, უკანაც შეიძლება დაბრუნდეს. სტუმარს პატივით მივიღებთ, მაგრამ საეჭვო რამეს თვალს არ ავარიდებთ. მარტო კარის დაკეტვა საკმარისი არ არის — ერთმანეთის ნათქვამიც უნდა მოვისმინოთ.

მალე ეზოში ზეთით მოვაჭრე კაცი გამოჩნდა. რამდენიმე დიდი ჭურჭელი მოეტანა და ღამის გათევა ითხოვა. მასპინძლებმა ადგილი მისცეს. ქალს ერთი უცნაურობა ეცა თვალში: ყველა ჭურჭელი ზეთის სურნელს არ გამოსცემდა. ახლოს რომ ჩაიარა, შიგნიდან ჩურჩული გაიგონა. მხოლოდ ერთში ყოფილიყო ზეთი, დანარჩენებში კი ყაჩაღები იმალებოდნენ. მათ უფროსს ღამით კენჭის დაყრით უნდა მიეცა ნიშანი. ქალმა ხმაური არ ატეხა, ოჯახის წევრები უსაფრთხო ოთახში გაიყვანა და ქალაქის მცველებს დახმარება სთხოვა.

კარებთან ნუ შეიკრიბებით. ჯერ ბავშვები და მოხუცები მშვიდ ადგილას გადაიყვანეთ. ვინც ჭურჭელში იმალება, არ იცის, რომ შევამჩნიეთ. დახმარება უკვე მოდის. ფრთხილი ნაბიჯი ახლა ხმამაღალ სიმამაცეზე მეტად გვჭირდება.

მცველებმა ეზო ჩუმად შემოავლეს და დამალული ყაჩაღები შეიპყრეს. მათი უფროსი შორიდან მიხვდა, რომ გეგმა ჩაეშალა, და გაიქცა. ცოტა ხნის შემდეგ სხვა სამოსით დაბრუნდა. თან ვაჟი ახლდა. ვითომ გულუხვი ვაჭარი იყო: საქონელს იაფად ყიდდა და ბევრს საჩუქრადაც ურიგებდა. ძმებმა მისი სიკეთე დაინახეს და ვახშამზე მიიწვიეს. ქალმა კი ნაცნობი ხმა და მოძრაობა ამოიცნო. სტუმრები სუფრასთან იარაღით დამალული ისხდნენ და ცდილობდნენ, ქალი ოთახიდან გაეშვათ.

არ შევწუხდები, აქვე დავრჩები. საღამოს ამბითა და ცეკვით გაგიმასპინძლდებით. კარგი სტუმარი ნათელ ოთახში ყოფნას არ უნდა გაურბოდეს. თქვენ კი, ძმებო, ყურადღებით იყავით — ცოტაც და ყველაფერს აგიხსნით.

ქალმა დღესასწაულის ცეკვა დაიწყო. ოთახში იმოძრავა ისე, რომ სტუმრების ხელები თვალთახედვიდან არ დაკარგა. როცა უფროსმა დამალულ იარაღს წაატანა ხელი, ქალმა სუფრის დიდი ქსოვილი გადააფარა და ძმებს საფრთხე დაანახვა. კართან წინასწარ მოხმობილი მცველები იდგნენ. ორივე თავდამსხმელი შეიპყრეს. ძმები ჯერ გაოცდნენ — სტუმარს ასე რატომ მოექეციო. ქალმა მათ ნაბიჯ-ნაბიჯ უამბო კარის ნიშნის, ჭურჭლებისა და ცრუ ვაჭრის ამბავი.

პურ-მარილს პატივი მეც ვეცი. სწორედ ამიტომ არ დავტოვე ეს სახლი ხიფათში. სტუმრობა გულწრფელობას ნიშნავს და არა საბაბს, რომ სხვას ავნო. მე ის დავინახე, რაც ყველამ ვნახეთ, ოღონდ დროზე დავფიქრდი. მომავალში ჩემი სიტყვა მანამდეც მოისმინეთ, სანამ საფრთხე კართან მოვა.

ძმებმა ქალს მადლობა გადაუხადეს და ოჯახში მისი შრომისა და გონების ფასი სხვაგვარად დაინახეს. ყაჩაღების სამალავის ამბავი ქალაქის მცველებს უამბეს, რათა ნაძარცვი ნივთები პატრონებს დაბრუნებოდათ. უფროსი ძმის ხსოვნას უფრთხილდებოდნენ და მისმა დაკარგვამ ასწავლათ, რომ სიმდიდრე ადამიანის სიცოცხლეს ვერ ჩაანაცვლებს. სახლში სიმშვიდე ნელ-ნელა დაბრუნდა. ხალხი კი ამ ზღაპარს მხოლოდ გორის ოქროზე აღარ ჰყვებოდა — ახსოვდათ ფხიზელი ქალი, რომელმაც სამჯერ მოიგო ბრძოლა დაკვირვებითა და გონებით.