ტარიელი

ტარიელი. ამ ხალხურ ამბავში სამი ძმა ცხოვრობდა: ავთანდილი, ფრიდონი და ტარიელი. ფრიდონი მამაპაპეულ მამულს უვლიდა და ცხენების ჯოგი ჰყავდა. ავთანდილი დასავლეთის ხელმწიფის ქალზე დაქორწინებულიყო. ტარიელი კი თავისი შავი რაშით აღმოსავლეთის ხელმწიფეს ემსახურებოდა. ტარიელს ხელმწიფის ასული, ლერწამ-დარეჯანი შეუყვარდა. ერთხელ ბეგარის ასაღებად შორეულ ხატუეთში გაგზავნეს. სწორედ მაშინ სასახლეში სხვა მეფის შვილი მივიდა და ასულის ხელი ითხოვა. ლერწამ-დარეჯანმა წერილი დაწერა, მტრედს ფრთაზე მიაბა და ტარიელთან გაატანა. წერილში ეწერა:

ტარიელ, მამაჩემთან ჩემს სათხოვნელად მოვიდნენ. თუ შეგიძლია, დროზე დაბრუნდი. ჩემი ბედი უჩემოდ წყდება.

მტრედი ტარიელს მთაზე მიაგნო. წერილი კალთაში ჩაუდო. ტარიელი მაშინვე რაშს მოახტა და სასახლისკენ გამოიქცა. მაგრამ ქორწილი უკვე მომხდარიყო. ლერწამ-დარეჯანი მიჰყავდათ. ტარიელმა ჰკითხა, რატომ არ შემატყობინესო? ქალმა მიუგო, არც ჩემი აზრი უკითხავთო. გულისწყრომამ ტარიელს გონება დაუბინდა. მეტოქე უფლისწულს სიცოცხლე მოუსწრაფა და მის ჯარსაც დაესხა თავს. მაშინ ლერწამ-დარეჯანმა შეაჩერა:

ტარიელ, გაჩერდი! შენი ძალა უდანაშაულო ხალხს ნუ დაატყდება. უბრალო კაცის სიკვდილს ნუ იტვირთავ.

ხელმწიფე განრისხდა. ტარიელს უსაყვედურა: ჩემი ქალი თუ გიყვარდა, აქამდე რატომ არ მითხარიო? გადაწყვიტა, ლერწამ-დარეჯანი არც ერთისთვის მიეცა. ოსტატებს კიდობანი გააკეთებინა, ქალი შიგ ჩასვა, საშიში არსებებიც ჩაუმწყვდია და ზღვას გაატანა. მის სამოსში კი მოხუცი ძიძა გამოაწყო. საღამოს დაბრუნებულმა ტარიელმა ქალი გაიტაცა, მაგრამ მალევე მიხვდა მოტყუებას. რისხვა უდანაშაულო ძიძაზე გადაიტანა და მასაც სიცოცხლე მოუსწრაფა. ამ მძიმე საქციელს დაკარგული საყვარელი ვერ დაუბრუნებია. ტარიელი ზღვის ნაპირს მიადგა და წყალს შეჰღაღადა:

წყალო, ჩემი მზე დამიბრუნე. არც ხმალი გეკარება, არც შუბი... როგორ მოგთხოვო ის, ვინც წამართვი? აქ ვერ დაგტოვებ, ლერწამ-დარეჯან.

მას ერთი ხელმწიფის მსახური შეხვდა. ტარიელი მის სიტყვებზე გაბრაზდა და დაშავებული გაუშვა. მსახურმა თავის პატრონს უამბო, ნაპირზე უძლიერესი, დამწუხრებული მხედარი ვნახეო. ხელმწიფემ ჯერ ფალავნები გაგზავნა მის შესაპყრობად. ბრძოლა მათთვის საბედისწერო გამოდგა. მერე თვითონაც ჯარით წამოვიდა და მძინარე ტარიელს ალყა შემოარტყა. შავმა რაშმა პატრონი გააღვიძა. ტარიელი ზურგზე მოახტა, ალყას გადაახტა და წავიდა. ხელმწიფის მხლებლებში მისი ძმა ავთანდილიც იყო, მაგრამ ასეთ შეცვლილ, მწუხარებისგან განმარტოებულ კაცში ტარიელი ვერ იცნო.

ავთანდილის ცოლს თინათინი ერქვა. ქალი გულთმისანი იყო. ქმარს უთხრა:

ის დამწუხრებული მხედარი შენი ძმაა. ტარიელი დაკარგულ საყვარელს დაეძებს. წადი, იპოვე და თვალზე ცრემლი შეუმშრალე. ახლა შენი დახმარება სჭირდება.

ავთანდილმა თავდაპირველად ეჭვი შეიტანა მის სიტყვებში. თინათინმა გულწრფელად დაარწმუნა და გზის საგზალიც გაუმზადა. ავთანდილი შავი რაშის კვალს გაჰყვა. ტარიელს მიეწია, მაგრამ დამწუხრებულმა ძმამ საუბარი არ ისურვა და გზა გააგრძელა. ავთანდილი მიხვდა, მამიდასთან უნდა მივიდესო. გზად დევებს შეხვდა. შვიდი დევი დამტვრეულ გუთანს აკეთებდა: ტარიელთან შეჭიდებას მათი იარაღი გაენადგურებინა, უმცროსი ძმა კი დაეშავებინა. ავთანდილმა ჯადოსნური ხელსახოცი გადაუსვა და განკურნა. სხვა დევს ურმის შეკეთებაში წააწყდა და მისგანაც შეიტყო ძმის გავლილი გზა. ბოლოს მამიდის სახლს მიადგა. ტარიელი სანადიროდ იყო წასული. მამიდა ფრთხილობდა, აღელვებული ძმები ერთმანეთს არ დაპირისპირებოდნენ. როცა ტარიელი დაბრუნდა და გაიგო, ავთანდილი გელოდებაო, სიხარულმა აიტანა. იმდენად ძლიერი იყო, თვითონვე ითხოვა, ხელები შემიკარით, გადახვევით არაფერი ვატკინოო. მაინც ძლიერად მოეხვია და ძმა შემთხვევით დააზიანა. ჯადოსნური ხელსახოცით მაშინვე განკურნა. ორივემ სუფრას მიუჯდა და ერთმანეთს თავგადასავალი უამბო. ტარიელი უკვე მარტო აღარ იყო.

ძმებმა ცხენების გამოცდა მოინდომეს. ავთანდილის ცხენმა ტარიელის უჩვეულო ძალას ვერ გაუძლო და დაიღუპა. მერე ავთანდილი შავ რაშზე შეჯდა. ტარიელი აფრთხილებდა, ვერ დაიმორჩილებო, მაგრამ ძმამ არ დაიშალა. რაშმა ავთანდილი გაიტაცა და უცხო ქვეყანაში გადაიყვანა. ერთ წყალთან გაჩერდა. იქ წყლის შემკავებელი მძლავრი ჭაბუკი ბინადრობდა და ხალხს წყალს არ აძლევდა. ავთანდილმა ჩასძახა:

წყალი გაუშვი! ხალხს სიცოცხლისთვის სჭირდება. ჩემი ცხენის სანაცვლოდ წყალს ვერ იყიდი — წყალი ყველას უნდა ჰქონდეს.

ავთანდილი იქაურ ხელმწიფეს მიადგა, მზადება დაიწყო და წყლის დამკავებელთან ბრძოლაში ჩავიდა. მძიმე შეჭიდება მის გამარჯვებად დასრულდა. წყალი გათავისუფლდა და ქვეყანამ გაიხარა. მერე ძმის საყვარელის ძებნა განაგრძო. ზღვებს შორის ქაჯების ქვეყანას მიადგა. ერთ მოხუც ქალს ლერწამ-დარეჯანის ამბავი ჰკითხა. მან უთხრა, ცხრა ქაჯს ჰყავს დატყვევებულიო. ავთანდილმა ტარიელის ბეჭედი ამოიღო და ქალს სთხოვა:

ეს ბეჭედი ლერწამ-დარეჯანს მიუტანე. დაინახავს და მიხვდება, რომ ტარიელს არ დავიწყებია. მისი დამხსნელები ახლოს არიან.

მოხუცი ჯადოსნურად ბუზად იქცა, ქაჯების სამყოფელში შეაღწია და ბეჭედი ქალს მიუტანა. ლერწამ-დარეჯანმა იცნო და იმედი დაუბრუნდა. ავთანდილი ძმასთან დაბრუნდა. ტარიელს იმდენი ეტირა, მხედველობაც დაეკარგა. ავთანდილმა ჯადოსნური ხელსახოცით თვალები მოურჩინა და სასიხარულო ამბავი უთხრა. ახლა მესამე ძმის, ფრიდონის დახმარებაც სჭირდებოდათ.

ავთანდილი და ტარიელი ფრიდონის მამულში ჩავიდნენ. მეჯოგეს საუკეთესო ცხენი ჰკითხეს. მან გაანდო: ჯოგში ბოლოს დარჩენილს დააკვირდით, ის გულთმისანიაო. მეჯოგემ ფრიდონთან ამბავი ისე მიიტანა, თითქოს უცხოები ცხენებს იტაცებდნენ. განრისხებულმა ფრიდონმა დიდი მუხა მოგლიჯა და მათ შესახვედრად წამოვიდა. მაგრამ ძმების ხმა რომ გაიგონა, მაშინვე შეჩერდა. სიხარულით მიიღო სტუმრები. როდესაც მათი გასაჭირი მოისმინა, თქვა:

ერთად წავალთ. ძმის გასაჭირი ჩემი გასაჭირიც არის. ცხენებიც გვყავს და გზასაც გავიკვლევთ. ლერწამ-დარეჯანს მარტო არ დავტოვებთ.

მეორე დღეს ფრიდონმა მრავალი ცხენი შესთავაზა, მაგრამ ძმებმა სწორედ ბოლოს დარჩენილი გულთმისანი რაში აირჩიეს. ფრიდონი მიხვდა, მეჯოგეს საიდუმლო გაემხილა. სამივენი ქაჯების სამყოფლისკენ გაემართნენ. ლერწამ-დარეჯანი ტახტზე იჯდა. ტარიელი რომ დაინახა, ძლიერმა მღელვარებამ გული შეუღონა. ტარიელიც ემოციამ დასძლია. ბრძოლა ავთანდილმა და ფრიდონმა განაგრძეს. სიბნელეში ერთმანეთი მტერი ეგონათ და კინაღამ ერთმანეთს ავნეს. ავთანდილის შეძახილმა ფრიდონი გამოაფხიზლა: ძმა იცნო და ხელი გაუშვა. სინათლე აანთეს, ქაჯების წინააღმდეგ ერთად დადგნენ და ლერწამ-დარეჯანი გაათავისუფლეს. მაგრამ მისი ტანჯვა ჯერ ბოლომდე არ დასრულებულიყო.

ლერწამ-დარეჯანს ცხრა ქაჯის ჯადო ჰქონდა შერჩენილი. ავთანდილმა მათგან გათავისუფლება ითავა. ჯადოსთან ბრძოლაში ექვსი ქაჯი დაამარცხა, სამი კი წყალში გაიქცა. გზად ღამე დაეწიათ და კარავი გაშალეს. გაქცეულმა ქაჯებმა ქალი კვლავ გაიტაცეს. ავთანდილი დაედევნა და ერთს სძლია. დარჩენილი ორი არ ნებდებოდა. კიდევ ერთხელ მოუწია გზას გადადგომა. ბოლოს უკანასკნელი ქაჯიც დაამარცხა და ლერწამ-დარეჯანი საბოლოოდ იხსნა. მაგრამ ტარიელს ეჭვი მოერია. ძმას უსამართლოდ დაეჭვდა, ჩემს საყვარელს აქეთ-იქით რატომ დაჰყვებოდიო. ავთანდილს ეს სიტყვები ეტკინა. მტკიცედ უთხრა:

ძმაო, შენთვის და მის გადასარჩენად გავწიე ეს გზა. ლერწამ-დარეჯანს არაფერი დავუშავე. ეჭვს ნუ მისცემ უფლებას, ჩვენი ძმობა დაგვავიწყოს.

ძველი ამბავი მძიმე გამოცდას გვიამბობს. ავთანდილმა საკუთარი სიმართლის დასამტკიცებლად თავი საფრთხეში ჩაიგდო. ტარიელმა ესროლა, მაგრამ გასროლამ ძმას მხოლოდ ნეკა თითი დაუზიანა — სწორედ ის ხელი, რომლითაც ქალი ეხსნა. ტარიელი თავის საქციელს მწარედ ნანობდა. საყვარელი ნაპოვნი ჰყავდა, ძმების ერთგულებაც დანახული, მაგრამ უსამართლო ეჭვის კვალი ვეღარ წაშალა. შემდეგ ძმები თავიანთ სახლებს დაუბრუნდნენ. ლერწამ-დარეჯანი თავისუფალი იყო, მათი დიდი გზა კი დასრულებული. ჭირი იქ დავტოვეთ, ლხინი აქ მოვიტანეთ.